راهنمای جامع سرطان خون: از علائم اولیه تا پیشگیری و درمان

در دنیایی که پیشرفت‌های پزشکی هر روز مرزهای جدیدی را در تشخیص و درمان بیماری‌ها کشف می‌کند، هنوز چالش بزرگی باقی مانده است: آگاهی عمومی پایین نسبت به بیماری‌هایی که بی‌صدا و پنهان پیشروی می‌کنند. سرطان خون یکی از همین بیماری‌هاست.

برخلاف بسیاری از سرطان‌ها که با علائم مشخص ظاهر می‌شوند، سرطان خون گاهی تا مراحل پیشرفته بدون نشانه‌ای هشدار دهنده باقی می‌ماند.

یکی از بزرگ‌ترین موانع در مسیر پیشگیری و کنترل این بیماری، نبود شناخت کافی از عوامل خطر، علائم اولیه و اهمیت مراجعه به‌ موقع به پزشک است.

بسیاری از افراد، خستگی مداوم، عفونت‌های مکرر یا کبودی‌های بی‌دلیل را نشانه‌هایی ساده تلقی می‌کنند؛ در حالی که این‌ها می‌توانند زنگ خطری جدی باشند.

طبق گفته جناب دکتر نکوئیان، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران و متخصص ژنتیک سرطان: “ علائم لوسمی می‌توانند مبهم باشند و به راحتی با بیماری‌های رایج دیگر اشتباه گرفته شوند، به همین دلیل تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد.”

موسسه خیریه مهر سهلا در این مقاله، تلاش می‌کند با بررسی دقیق سرطان خون، انواع آن، علل بروز، نشانه‌ها، روش‌های تشخیص و راهکارهای درمانی، گامی مؤثر در مسیر آگاهی‌سازی بردارد. چرا که در بسیاری از موارد، آگاهی زودهنگام می‌تواند نجات‌بخش باشد.

سرطان خون چیست؟

سرطان خون، یا به ‌اصطلاح لوسمی، نوعی بیماری جدی است که از مغز استخوان، یعنی جایی که سلول‌های خونی ساخته می‌شوند، شروع می‌شود.

این سرطان زمانی اتفاق می‌افتد که بدن شروع می‌کند به تولید تعداد زیادی از سلول‌های خونی غیر طبیعی به‌ ویژه گلبول‌های سفید؛ سلول‌هایی که نه تنها کار خودشان را درست انجام نمی‌دهند، بلکه جلوی عملکرد طبیعی سایر سلول‌های خونی را هم می‌گیرند.

در حالت طبیعی، بدن ما روزانه میلیون‌ها سلول خونی می‌سازد، اما همه چیز تحت کنترل است. یعنی هر سلول زمانی تولید می‌شود که نیاز باشد و در زمان مناسب از میمیرد. اما در لوسمی، این نظم از بین می‌رود. گلبول‌های سفید نابالغ و غی رطبیعی در مغز استخوان به ‌طور غیر قابل کنترل رشد می‌کنند و به‌جای کمک به سیستم ایمنی، فقط جا را برای سلول‌های سالم تنگ‌تر می‌کنند.

سرطان خون به انگلیسی Leukemia نام دارد. واژه‌ای برگرفته از ریشه‌های یونانی که به معنی «خون سفید» است و اشاره‌ای به تجمع بیش از حد گلبول‌های سفید غیر طبیعی در بدن دارد.

انواع سرطان خون و تفاوت‌های آنها

سرطان خون، انواع مختلفی دارد که پزشکان آن را بر اساس سرعت پیشرفت و نوع سلول‌های درگیر طبقه‌ بندی می‌کنند.

طبقه‌بندی بر اساس سرعت پیشرفت بیماری

نخستین معیار در طبقه‌بندی سرطان خون، سرعت رشد و گسترش بیماری است. از این نظر، دو نوع اصلی لوسمی وجود دارد:

لوسمی حاد (Acute Leukemia):

در این نوع، سلول‌های خونی سرطانی نابالغ هستند و توانایی انجام وظایف طبیعی خود را ندارند. این سلول‌ها به سرعت تقسیم می‌شوند و باعث پیشرفت سریع بیماری می‌گردند.

لوسمی حاد معمولاً علائم شدید و ناگهانی دارد و به درمان فوری نیازمند است. این نوع از سرطان خون بیشتر در کودکان دیده می‌شود، اما ممکن است در هر سنی رخ دهد.

لوسمی مزمن (Chronic Leukemia):

در لوسمی مزمن، سلول‌های خونی سرطانی اغلب بالغ‌تر هستند و رشد آن‌ها کندتر است. این نوع سرطان خون ممکن است برای مدت‌ها بدون بروز علائم باقی بماند. در بسیاری از موارد، بیماری در مراحل ابتدایی به‌ طور اتفاقی و در طی یک آزمایش خون تشخیص داده می‌شود.

لوسمی مزمن بیشتر در بزرگسالان رخ می‌دهد و در مقایسه با نوع حاد، سیر آهسته‌تری دارد.

طبقه‌بندی بر اساس نوع سلول خونی درگیر

عامل دوم در طبقه ‌بندی سرطان خون، نوع سلولی است که درگیر سرطان شده است. در اینجا نیز دو نوع اصلی وجود دارد:

لوسمی لنفوسیتی (Lymphocytic Leukemia):

این نوع از سرطان، سلول‌های لنفاوی (لنفوسیت‌ها) را درگیر می‌کند. لنفوسیت‌ها نوعی گلبول سفید هستند که نقش مهمی در دفاع بدن در برابر عفونت‌ها دارند.

لوسمی میلوئیدی (Myeloid Leukemia):

در این نوع، سلول‌های میلوئیدی گرفتار می‌شوند. این سلول‌ها در حالت طبیعی به گلبول‌های قرمز، گلبول‌های سفید و پلاکت‌ها تبدیل می‌شوند.

چهار نوع اصلی سرطان خون

با ترکیب این دو طبقه ‌بندی، چهار نوع اصلی سرطان خون به ‌دست می‌آید که هر یک ویژگی‌ها و الگوهای خاص خود را دارند:

لوسمی لنفوسیتی حاد (ALL):

این نوع شایع‌ترین سرطان خون در کودکان است، اما می‌تواند افراد بزرگسال را نیز درگیر کند. ALL به سرعت پیشرفت می‌کند و در صورت عدم درمان، ممکن است به بخش‌های دیگر بدن مانند غدد لنفاوی یا سیستم عصبی مرکزی نیز گسترش یابد.

لوسمی میلوئیدی حاد (AML):

این نوع سرطان خون در جوانان و بزرگسالان مسن شایع‌تر است، اما در کودکان نیز مشاهده می‌شود. AML نیز با سرعت زیادی گسترش می‌یابد و معمولاً نیاز به درمان فوری دارد.

لوسمی لنفوسیتی مزمن (CLL):

این نوع بیشتر در افراد بالای ۶۵ سال دیده می‌شود.

در بسیاری از موارد، بیماری تا مدت‌ها بدون علامت باقی می‌ماند و گاهی سال‌ها به درمان نیاز ندارد. با این حال، در برخی موارد، بدن توان تولید سلول‌های خونی سالم را از دست می‌دهد و درمان ضرورت می‌یابد.

لوسمی میلوئیدی مزمن (CML):

CML نیز بیشتر در بزرگسالان رخ می‌دهد و اغلب تا مدت‌ها هیچ نشانه‌ای ندارد. این بیماری معمولاً در طی آزمایش‌های معمول خون تشخیص داده می‌شود و ممکن است سال‌ها بدون پیشرفت باقی بماند.

سرطان خون در کودکان چیست؟

سرطان خون، یا لوسمی، شایع‌ترین نوع سرطان در کودکان است. این بیماری زمانی رخ می‌دهد که مغز استخوان کودک به جای ساخت سلول‌های خونی سالم، شروع به تولید سلول‌هایی غیرطبیعی و ناقص می‌کند.

علائم سرطان خون در کودکان چگونه ظاهر می‌شود؟

نشانه‌های این بیماری همیشه یکسان نیست و ممکن است به‌ تدریج یا ناگهانی پدیدار شود.

برخی کودکان ممکن است در ابتدا رنگ‌ پریده یا خسته به نظر برسند، انگار انرژی سابق را ندارند. گاهی اوقات هم ممکن است سرگیجه یا سردرد داشته باشند یا از تنگی نفس شکایت کنند.

بدن بعضی از آنها نمی‌تواند به خوبی با عفونت‌ها مقابله کند، بنابراین کودک ممکن است دچار تب‌های مکرر یا عفونت‌هایی که به‌ سختی بهبود می‌یابند شود.

اگر پلاکت‌ها کاهش یابند، ممکن است کبودی‌های بی‌ دلیل یا خونریزی‌های طولانی‌مدت از بینی یا لثه دیده شود.

در مواردی نیز، کودکان از درد استخوان یا مفاصل شکایت می‌کنند. همچنین ممکن است شکم کودک کمی متورم شود یا وزنش بدون دلیل خاصی کاهش یابد. گاهی نیز می‌توان تورم غدد لنفاوی را در گردن، زیر بغل یا کشاله ران به شکل برآمدگی‌های سفت زیر پوست احساس کرد.

دلیل پیدایش سرطان خون چیست؟

در جواب این سوال باید گفته که جهش‌های ژنتیکی عامل اصلی آغاز لوسمی هستند، اما هنوز علت دقیق این جهش‌ها مشخص نیست. آنچه روشن است، این است که سلول‌های سرطانی همگی از یک سلول اولیه جهش ‌یافته به‌ وجود می‌آیند و DNA معیوب آن به نسل‌های بعدی سلولی منتقل می‌شود.

8 ریسک فاکتور در سرطان خون

در حالی‌که نمی‌توان با قطعیت گفت چه کسی به سرطان خون مبتلا خواهد شد، شواهد نشان می‌دهد که برخی عوامل می‌توانند احتمال بروز این بیماری را افزایش دهند:

1. درمان‌های قبلی سرطان

افرادی که در گذشته برای درمان بیماری‌های دیگر، تحت شیمی ‌درمانی یا پرتو درمانی قرار گرفته‌اند، بیشتر احتمال دارد که به انوع سرطان خون مبتلا شوند.

2. قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی

برخی مواد شیمیایی خاص که در صنایع مختلف از جمله تولید پلاستیک، رنگ، شوینده‌ها و مصالح ساختمانی استفاده می‌شوند، می‌توانند خطر ابتلا به لوسمی را افزایش دهند.

3. سیگار کشیدن

سیگار، به ‌ویژه با لوسمی میلوئیدی حاد (AML) ارتباط مستقیمی دارد. چرا که مواد سرطان‌ زای موجود در دود سیگار می‌توانند به DNA سلول‌های خونی آسیب برسانند.

4. اختلالات ژنتیکی

برخی بیماری‌های ژنتیکی مادرزادی مانند سندرم داون، سندرم کلاینفلتر، نوروفیبروماتوز و سندرم شواخمن-دیاموند با افزایش خطر ابتلا به لوسمی همراه هستند. علت این ارتباط به اختلال در عملکرد طبیعی سلول‌های بنیادی بازمی‌گردد.

5. سابقه خانوادگی

در موارد نادری، وجود سابقه سرطان خون در خانواده ممکن است خطر ابتلا را افزایش دهد. با این حال، بیشتر موارد سرطان خون ارثی نیستند و فقط در برخی خانواده‌ها، که زمینه ژنتیکی خاصی دارند ممکن است وجود داشته باشد.

6. قرار گرفتن در معرض تابش

افرادی که در معرض مقادیر بالای تابش چه به دلیل حوادث هسته‌ای و چه به دلیل پرتو درمانی، قرار گرفته‌اند بیشتر در معرض ابتلا به سرطان خون هستند.

7. سن و جنسیت

سرطان خون می‌تواند در هر سنی رخ دهد، اما دو گروه بیش از دیگران در معرض خطر هستند: کودکان و افراد بالای ۵۵ سال.

همچنین آمارها نشان می‌دهد که این بیماری کمی بیشتر در مردان شایع است.

8. نژاد و قومیت

مطالعات نشان داده‌اند که احتمال ابتلا به انواع خاصی از سرطان خون ممکن است در برخی گروه‌های قومی بیشتر باشد. به عنوان مثال، کودکان لاتین‌تبار بیشتر از کودکان غیر لاتین به لوسمی مبتلا می‌شوند.

همچنین برخی انواع سرطان خون در آسیایی‌ها شایع‌تر است.

راهکارهایی برای پیشگیری از سرطان خون

خبر خوب این است که می‌توان با تغییر در سبک زندگی و دوری از عوامل خطر، از سرطان خون پیشگیری کرد و احتمال ابتلا را کاهش داد.

اجتناب از مصرف سیگار و الکل، داشتن تغذیه سالم با تمرکز بر میوه و سبزیجات تازه، کاهش مصرف گوشت‌های فرآوری‌شده و حفظ وزن در محدوده‌ی سالم، از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند سیستم ایمنی بدن را تقویت کرده و احتمال ابتلا به بسیاری از سرطان‌ها، از جمله سرطان خون، را کمتر کنند.

فعال بودن از نظر جسمی و دوری از مواجهه با مواد شیمیایی خطرناک مانند بنزن، آفت‌کش‌ها و تشعشعات غیر ضروری نیز در کاهش ریسک مؤثر است. پس رعایت اصول ایمنی به ‌ویژه برای کسانی که در محیط‌های صنعتی یا شیمیایی کار می‌کنند، اهمیت زیادی دارد.

همچنین، اگر سابقه خانوادگی سرطان خون دارید یا دچار اختلالات ژنتیکی هستید، حتما با پزشک خود در مورد غربالگری و بررسی‌های پیشگیرانه مشورت کنید.

به گفته مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌ها (CDC): «کاهش تماس با مواد سرطان‌زا و محافظت در برابر اشعه‌های مضر، به ‌ویژه در محیط‌های کاری صنعتی، از اقدامات مهم در جلوگیری از برخی سرطان‌های خونی است.»

نشانه‌های لوسمی در بدن چیست؟

اولین علائم سرطان خون در مردان و زنان چگونه است؟

یکی از مهم‌ترین اشتباهات رایج در بررسی سرطان خون، نادیده‌ گرفتن تفاوت‌های ظریف در اولین علائم بین زنان و مردان است.

اولین علائم سرطان خون در زنان

• خستگی مداوم و بی‌دلیل که اغلب با خستگی شغلی یا کم‌ خونی اشتباه گرفته می‌شود. این در واقع، یکی از اولین و شایع‌ترین نشانه‌های لوسمی در زنان است.
• قاعدگی‌های شدیدتر از حد معمول که می‌تواند اولین زنگ خطر اختلال در پلاکت‌ها باشد.
• تغییر ناگهانی در پوست یا رنگ ‌پریدگی چهره به ‌ویژه در نواحی صورت و دست‌ها.
• تعریق شبانه و کاهش وزن غیر قابل توجیه حتی بدون تغییر رژیم غذایی یا فعالیت بدنی.
• افزایش عفونت‌های قارچی یا ادراری که ضعف سیستم ایمنی می‌تواند باعث بروز این نوع عفونت‌ها شود.

اولین علائم سرطان خون در مردان

کبودی‌های بی‌دلیل در دست و پا که ممکن است در ابتدا شبیه ضربه‌های معمول روزانه به نظر برسد.

تورم غدد لنفاوی در گردن یا کشاله ران که اغلب بدون درد اما با احساس فشار یا سفتی همراه است.

خونریزی‌های غیر منتظره به ‌ویژه خونریزی بینی یا لثه‌ها در هنگام مسواک زدن.

درد استخوان یا مفاصل به ‌خصوص در پاها یا کمر، که ممکن است با فعالیت زیاد اشتباه گرفته شود.

کاهش ناگهانی وزن و ضعف بدنی که حتی با تغذیه مناسب هم ادامه دارد.

سرطان خون چگونه تشخیص داده میشود؟

تشخیص سرطان خون (لوسمی) فرآیندی دقیق و چند مرحله‌ای است که با هدف شناسایی نوع، میزان پیشرفت و محل درگیری بیماری انجام می‌شود.

تشخیص شامل روش‌های زیر می‌باشد:

۱. معاینه فیزیکی

فرآیند تشخیص سرطان خون معمولاً با گفت‌وگو بین پزشک و بیمار آغاز می‌شود. پزشک درباره علائم عمومی مانند خستگی، خونریزی، تب، کاهش وزن یا عفونت‌های مکرر پرس‌وجو می‌کند. سپس معاینه فیزیکی انجام می‌شود تا نشانه‌هایی مانند بزرگی غدد لنفاوی، طحال یا کبد، رنگ ‌پریدگی پوست و… بررسی شود.

۲. آزمایش شمارش کامل خون (CBC)

CBC یکی از اولین و مهم‌ترین آزمایش‌ها در مسیر تشخیص است.

در این تست، سطح گلبول‌های قرمز، سفید و پلاکت‌ها بررسی می‌شود. در موارد مشکوک به لوسمی، معمولاً تعداد گلبول‌های سفید غیر طبیعی، گلبول‌های قرمز کم یا پلاکت‌ها کاهش یافته دیده می‌شود.

۳. بررسی سلول‌های خون (اسمیر خون و فلوسیتومتری)

پس از CBC، نمونه‌ای از خون زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود تا شکل و ساختار سلول‌ها تحلیل شود.

گاهی از فلوسیتومتری برای شناسایی مارکرهای سطحی سلول‌های لوسمی استفاده می‌شود که به تشخیص نوع دقیق لوسمی کمک می‌کند. این مرحله نقش مهمی در طبقه‌بندی سرطان خون دارد.

4. آزمایش مقدار ESR در سرطان خون

ESR یا «سرعت رسوب گلبول‌های قرمز»، یک آزمایش خون است که برای بررسی وجود التهاب در بدن استفاده می‌شود.

در سرطان خون، به ‌دلیل تولید غیر طبیعی سلول‌های خونی و ایجاد التهاب مزمن در بدن، میزان ESR افزایش پیدا می‌کند و معمولاً بالاتر از حد نرمال است.

البته باید دقت کرد که ESR بالا به ‌تنهایی به معنی وجود سرطان خون نیست، چون خیلی از بیماری‌های دیگر مثل عفونت‌ها یا بیماری‌های خود ایمنی هم می‌توانند باعث بالا رفتن آن شوند.

اما در کنار سایر آزمایش‌ها و علائم، ESR می‌تواند به پزشک کمک کند شدت بیماری را بسنجد یا بررسی کند که آیا بدن بیمار به درمان پاسخ داده یا نه. پس این آزمایش نقش مهمی در پیگیری و پایش سرطان خون دارد، ولی برای تشخیص قطعی کافی نیست.

5. بیوپسی و آسپیراسیون مغز استخوان

بیوپسی از مغز استخوان مطمئن‌ترین روش تشخیص لوسمی است. در این روش، پزشک با یک سوزن نازک، نمونه‌ای از مغز استخوان (معمولاً از استخوان لگن) برداشت می‌کند. این نمونه در آزمایشگاه بررسی می‌شود تا وجود، نوع و درصد سلول‌های لوسمی مشخص گردد.

نتایج این تست مبنای اصلی تصمیم‌گیری برای درمان است.

6. آزمایش‌های ژنتیکی و مولکولی

در کنار بیوپسی، آزمایش‌هایی برای شناسایی تغییرات ژنتیکی و کروموزومی در سلول‌های سرطانی انجام می‌شود. این اطلاعات برای طبقه‌بندی دقیق‌تر لوسمی و انتخاب روش درمانی مناسب حیاتی است.

7. نمونه ‌برداری از مایع نخاعی (پونکسیون کمری)

اگر احتمال درگیری سیستم عصبی مرکزی وجود داشته باشد، پزشک با استفاده از سوزنی ظریف نمونه‌ای از مایع مغزی‌ـ‌نخاعی (CSF) برمی‌دارد.

این نمونه برای بررسی نفوذ سلول‌های لوسمی به مغز و نخاع مورد بررسی قرار می‌گیرد.

8. تصویربرداری پزشکی (CT، MRI، X-ray)

اگر علائمی مانند درد استخوان، تنگی نفس یا تورم اندام‌ها دیده شود، تصویربرداری‌هایی مانند سی ‌تی ‌اسکن، MRI یا عکس قفسه سینه با اشعه X-ray تجویز می‌شود. این تصاویر می‌توانند به بررسی گسترش بیماری به اندام‌های دیگر، بزرگ شدن غدد لنفاوی یا طحال کمک کنند.

مراحل مختلف سرطان خون چگونه تعیین می‌شود؟

بر خلاف بسیاری از سرطان‌ها که با توجه به اندازه تومور و میزان گسترش آن مرحله‌بندی می‌شوند، سرطان خون (لوسمی) ساختار متفاوتی دارد.

در لوسمی، تومور جامد تشکیل نمی‌شود، بلکه سلول‌های سرطانی در مغز استخوان و خون گسترش می‌یابند. به همین دلیل، برای مرحله‌بندی لوسمی از سیستم‌های خاصی استفاده می‌شود که بر پایه آزمایش‌های خون، مغز استخوان و درگیری اندام‌ها بنا شده‌اند.

✅ مرحله ۱: آغاز بیماری (مرحله بدون علامت)

در این مرحله، ممکن است تعداد گلبول‌های سفید در آزمایش خون افزایش یافته باشد، اما فرد هیچ نشانه‌ای احساس نکند. به این معنا که سرطان به ‌صورت خاموش در مغز استخوان فعال می‌باشد اما هنوز عملکرد بدن را به‌طور جدی مختل نکرده است.

✅ مرحله ۲: درگیری خفیف اندام‌ها

در مرحله بعدی سلول‌های سرطانی بیشتر می‌شوند و می‌توانند منجر به بزرگ شدن غدد لنفاوی، طحال یا کبد شوند. همچنین علائمی مانند خستگی یا کاهش اشتها ممکن است ظاهر شوند.

در برخی موارد، تعداد گلبول‌های قرمز یا پلاکت‌ها شروع به کاهش می‌کند.

✅ مرحله ۳: اختلال در عملکرد خون

در این مرحله، کم‌ خونی یا کاهش شدید پلاکت‌ها مشاهده می‌شود. همچنین ممکن است بیمار دچار رنگ‌ پریدگی، ضعف، کبودی یا خونریزی‌های بی‌ دلیل شده و فعالیت طبیعی مغز استخوان به ‌شدت مختل شود.

✅ مرحله ۴: گسترش به اندام‌های حیاتی

شاید برایتان سوال باشد که “سرطان خون پیشرفته چگونه است؟”

در مرحله پیشرفته سرطان خون، سلول‌های سرطانی به مایع نخاعی، مغز یا اندام‌های حیاتی گسترش میابد. این وضعیت می‌تواند با علائمی مانند سردرد شدید، گیجی، دردهای استخوانی یا اختلالات عصبی همراه باشد.

در چنین شرایطی وضعیت عمومی بیمار وخیم‌تر شده و نیاز فوری به درمان‌های قوی‌تر مانند شیمی‌درمانی، پیوند مغز استخوان یا درمان هدفمند وجود دارد.

پزشکان چگونه سرطان خون را درمان می‌کنند؟

پزشکانی که در زمینه بیماری‌های خونی و سرطان تخصص دارند، یعنی هماتولوژیست‌ها و انکولوژیست‌ها، نوع درمان را بر اساس چند عامل مهم انتخاب می‌کنند:

• نوع سرطان خون
• میزان پیشرفت (مرحله) بیماری
• وضعیت کلی سلامت فرد
• وجود بیماری‌های دیگر در بدن

برخی از انواع سرطان خون رشد کندی دارند و ممکن است نیاز فوری به درمان نداشته باشند. اما در بیشتر موارد، درمان سرطان خون شامل یک یا چند روش درمانی زیر است:

شیمی‌درمانی در سرطان خون

شیمی‌درمانی یکی از رایج‌ترین روش‌های درمان سرطان خون است. در این روش، داروهایی خاص به بدن داده می‌شود تا سلول‌های سرطانی از بین بروند یا جلوی رشد و تکثیر آن‌ها گرفته شود.

این داروها ممکن است به صورت قرص، تزریق داخل رگ یا تزریق زیر پوستی تجویز شوند.

بسته به نوع سرطان خون، ممکن است یک دارو یا ترکیبی از چند دارو برای درمان استفاده شود.

ایمونوتراپی (درمان بیولوژیکی)

درمان بیولوژیکی یا همان ایمونوتراپی نوعی روش درمانی جدید است که با تقویت سیستم ایمنی بدن به آن کمک می‌کند تا بهتر بتواند سلول‌های سرطانی را شناسایی و نابود کند.

از آنجا که سلول‌های سرطان خون در واقع نسخه‌های تغییر یافته سلول‌های طبیعی بدن هستند، سیستم ایمنی به ‌راحتی آن‌ها را تشخیص نمی‌دهد. ایمونوتراپی باعث می‌شود بدن در یافتن و کشتن سلول‌های سرطانی بهتر عمل کند.

این درمان معمولاً به ‌صورت تزریق وریدی انجام می‌شود.

پیوند مغز استخوان در درمان سرطان خون

در این روش درمانی، سلول‌های خونیِ آسیب‌ دیده یا آنهایی که با شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی از بین رفته‌اند با سلول‌های سالم جدید جایگزین می‌شوند. این سلول‌های سالم ممکن است از یکی از این منابع تهیه شوند:

• از خودتان که قبل از شروع درمان جمع‌آوری می‌شود
• از یک اهدا کننده که می‌تواند یکی از اعضای خانواده یا فردی ناشناس با ژن‌های سازگار باشد
• یا از خون بند ناف نوزادان که خانواده‌شان آن را اهدا کرده‌اند

قبل از پیوند، معمولاً دوز بالایی از شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی دریافت می‌شود تا سلول‌های سرطانی به‌طور کامل از بین بروند و بدن‌ برای پذیرش سلول‌های جدید آماده شود. بعد از آن، سلول‌های سالم از طریق تزریق (وریدی) وارد بدن می‌شوند.

اگر پیوند موفق باشد، این سلول‌های سالم شروع به ساخت گلبول‌های قرمز، گلبول‌های سفید و پلاکت‌های جدید می‌کنند؛ یعنی مغز استخوان شما دوباره سالم شده و کار خود را از سر می‌گیرد.

البته این روش ممکن است عوارض یا خطراتی داشته باشد و نیاز به بستری و مراقبت‌های ویژه دارد. اما در بسیاری از موارد، می‌تواند روند بیماری را متوقف کرده یا به بهبودی کامل کمک کند.

درمان هدفمند

درمان هدفمند یکی از روش‌های جدید درمان سرطان خون است که با دقت بالا، به بخش‌های خاصی از سلول‌های سرطانی حمله می‌کند. مثل پروتئین‌ها یا ژن‌هایی که باعث رشد و گسترش آن‌ها می‌شوند.

این داروها طوری طراحی شده‌اند که جلوی رشد سلول‌های سرطانی را بگیرند، مسیر تغذیه‌شان را قطع کنند یا آن‌ها را مستقیماً از بین ببرند، بدون اینکه به سلول‌های سالم اطراف آسیبی بزنند. به همین دلیل، معمولاً عوارض جانبی کمتری نسبت به روش‌هایی مثل شیمی‌درمانی دارند.

برخی از رایج‌ترین داروهای درمان هدفمند شامل آنتی‌بادی‌های مونوکلونال و مهارکننده‌های تیروزین کیناز هستند که پزشک با توجه به نوع سرطان، مناسب‌ترین آن‌ها را تجویز می‌کند.

پرتودرمانی در سرطان خون

در پرتودرمانی از پرتوهای قوی (مثل اشعه ایکس) برای از بین بردن سلول‌های سرطانی یا جلوگیری از رشد آن‌ها استفاده می‌شود.

در این روش، دستگاهی مخصوص، پرتو را به ‌طور دقیق به ناحیه‌ای از بدن که سلول‌های سرطانی در آن هستند می‌تاباند. گاهی هم تابش به کل بدن داده می‌شود، مخصوصاً اگر قرار باشد فرد بعداً پیوند سلول‌های بنیادی انجام دهد.

البته چون تابش ممکن است به سلول‌های سالم هم آسیب بزند، می‌تواند باعث بروز عوارض جانبی شود.

آیا سرطان خون نیاز به جراحی دارد؟

لوسمی با سایر انواع سرطان متفاوت است زیرا در خون جریان دارد و توموری تشکیل نمی‌دهد. به همین دلیل، جراحی به‌طور مستقیم برای درمان لوسمی کاربرد ندارد.

با این حال، گاهی اوقات جراحی می‌تواند به بر طرف کردن برخی از مشکلات ناشی از بیماری کمک کند. مثلاً اگر طحال شما پر از سلول‌های سرطانی شده باشد و به اندام‌های اطراف فشار بیاورد، پزشک ممکن است تصمیم بگیرد آن را خارج کند. به این عمل اسپلنکتومی می‌گویند. این کار می‌تواند به کاهش فشار و افزایش حس راحتی شما کمک کند.

جناب دکتر نکوئیان در رابطه با درمان سرطان خون چنین گفتند:” درمان سرطان خون به نوع آن، سن فرد، سلامت عمومی و میزان گسترش بیماری بستگی دارد؛ برخی افراد ممکن است سال‌ها بدون نیاز به درمان زندگی کنند.”

مراحل درمان لوسمی چیست؟

درمان لوسمی معمولاً در چند مرحله انجام می‌شود و هر مرحله هدف خاص خودش را دارد. ممکن است درمان‌ها برای مدت طولانی ادامه داشته باشند یا در چند دوره مجزا انجام شوند. به‌طور کلی، درمان لوسمی شامل سه مرحله اصلی است:

1. درمان القایی (شروع درمان)

این مرحله، اولین قدم درمان است و هدفش از بین بردن بیشترین میزان ممکن از سلول‌های سرطان خون در بدن، مخصوصاً در خون و مغز استخوان است. معمولاً این مرحله حدود ۴ تا ۶ هفته طول می‌کشد.

اگر این مرحله موفق باشد، بیماری به حالت بهبودی می‌رسد، یعنی:

• شمار سلول‌های خونی به حالت طبیعی برمی‌گردد
• دیگر سلول سرطانی در خون دیده نمی‌شود
• علائم بیماری ناپدید می‌شود

2. درمان تثبیتی (یا تشدیدی)

هدف این مرحله، از بین بردن سلول‌های سرطانی پنهانی است که شاید از مرحله اول جان سالم به در برده باشند.

این درمان در چند دوره (چرخه) انجام می‌شود و معمولاً ۴ تا ۶ ماه ادامه دارد.

هدف این است که جلوی بازگشت زودهنگام بیماری گرفته شود.

3. درمان نگهدارنده

در این مرحله، درمان سبک‌تری ادامه پیدا می‌کند تا اگر هنوز سلول سرطانی خیلی کمی در بدن باقی مانده باشد، از بین برود و احتمال عود بیماری کاهش پیدا کند.

این مرحله ممکن است تا ۲ سال طول بکشد.

سرطان خون چه عوارضی دارد؟

لوسمی می‌تواند به دلیل خود بیماری یا درمان‌های مربوط به آن مانند شیمی ‌درمانی یا پرتودرمانی، باعث بروز مشکلاتی در بدن شود. در جدول زیر، به مهم‌ترین و شایع‌ترین عوارض سرطان خون اشاره شده است:

ایا لوپوس همان سرطان خون است؟

خیر، لوپوس و سرطان خون (لوسمی) دو بیماری کاملاً متفاوت هستند.

لوپوس یک بیماری خود ایمنی است؛ یعنی سیستم ایمنی بدن به ‌جای دفاع از بدن، اشتباهی به بافت‌های سالم حمله می‌کند. این بیماری می‌تواند روی مفاصل، پوست، کلیه‌ها، مغز و سایر اندام‌ها اثر بگذارد.

اما لوسمی یک نوع سرطان خون است که در آن سلول‌های خونی (معمولاً گلبول‌های سفید) به ‌طور غیرطبیعی رشد می‌کنند و عملکرد طبیعی مغز استخوان و سیستم ایمنی را مختل می‌کنند.

نکته مهم: در حالی‌که این دو بیماری یکسان نیستند، برخی مطالعات نشان داده‌اند که افراد مبتلا به لوپوس ممکن است کمی بیشتر در معرض ابتلا به برخی انواع سرطان، از جمله لوسمی باشند. البته این فقط یک احتمال است و به عوامل زیادی بستگی دارد.

کلام آخر

در دنیایی که امروزه افراد با بیماری های مختلف من جمله سرطان دست و پنجه نرم می‌کنند، آگاهی و پیشگیری نقش بسیار مهمی در حفظ سلامت ایفا می‌کند.

موسسه مهر سهیلا با هدف ارتقاء دانش عمومی و حمایت از بیماران، تلاش می‌کند تا با آموزش‌های کاربردی و برنامه‌های پیشگیری، گامی موثر در مبارزه با سرطان بردارد.

همان‌طور که جناب دکتر نکوئیان می‌فرمایند: “پیشگیری، تنها یک اقدام پزشکی نیست؛ یک مسئولیت انسانی است برای ساختن دنیایی سالم‌تر برای خود و دیگران.”

ما با دانش، همدلی و قدم‌های کوچک اما مداوم، می‌توانیم زندگی‌هایی را نجات دهیم.

بیایید با هم آینده‌ای روشن‌تر بسازیم. ما با هم بسیاریم.

سوالات متداول

آیا سرطان خون ارثی است؟

سرطان خون معمولاً ارثی نیست، اما در برخی موارد نادر ممکن است زمینه ژنتیکی در خانواده وجود داشته باشد.

سرطان خون از چند سالگی شروع میشود؟

سرطان خون می‌تواند در هر سنی اتفاق بیفتد، اما برخی انواع آن در کودکان شایع‌تر است، مثل لوسمی لنفوبلاستی حاد (ALL).

در بزرگسالان نیز انواع دیگر مانند لوسمی میلوئیدی مزمن (CML) بیشتر دیده می‌شود.

آیا سرطان خون باعث ریزش مو می‌شود؟

بله، سرطان خون یا درمان‌هایی مانند شیمی‌درمانی می‌توانند باعث ریزش مو شوند. اما لازم به ذکر است که این عوارض موقتی هستند.

سرطان خون پلاسما چیست؟

سرطان خون پلاسما که به آن لوسمی سلول پلاسما (PCL) گفته می‌شود، نوعی سرطان نادر و تهاجمی است که در آن سلول‌های پلاسما (نوعی سلول سفید خون که آنتی‌بادی تولید می‌کند) به‌طور غیرطبیعی زیاد می‌شوند و وارد جریان خون می‌شوند.

برخلاف نوع رایج‌تر به نام «میلوما چندگانه» که سلول‌های سرطانی فقط در مغز استخوان هستند، در PCL این سلول‌ها وارد خون هم می‌شوند، که خطرناک‌تر و پیش ‌رونده‌تر است.

چند جلسه شیمی درمانی لازم است؟

پزشک بر اساس شرایط بدنی شما، نوع مناسب این درمان و تعداد جلسات شیمی درمانی مورد نیاز را مشخص خواهد کرد.