رینوویروس چیست؟ | عامل پنهان سرماخوردگی‌های فصلی

احتمالاً برای همه‌مان پیش آمده که یک روز صبح از خواب بیدار شویم و متوجه شویم گلویمان می‌سوزد، بینی‌مان گرفته و انرژی‌مان ته کشیده است. همان سرماخوردگی معمولی که گاهی در بدترین زمان ممکن سراغمان می‌آید. اما پشت این مهمان ناخوانده‌ی فصلی چه پنهان شده است؟ رینوویروس.
در حالی که برای بیشتر افراد، سرماخوردگی تنها چند روز ناراحتی و بی‌حالی به همراه دارد، می‌تواند برای بیماران مبتلا به سرطان و افرادی با سیستم ایمنی ضعیف خطرناک‌تر باشد.

به گفته جناب دکتر رضا نکوئیان، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران و متخصص ژنتیک سرطان: “در افراد مبتلا به سرطان، حتی یک سرماخوردگی خفیف میتواند به عفونت‌های شدید تنفسی یا عوارض جدی‌تر منجر شود. به همین دلیل، پیشگیری و مراقبت به ‌موقع در برابر رینوویروس از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.”

رینوویروس چیست؟

رینوویروس شایع‌ترین عامل سرماخوردگی است. ویروسی کوچک اما بسیار مسری که سالانه میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان درگیر می‌کند.

جالب است بدانید بزرگسالان به طور متوسط دو تا سه بار در سال دچار سرماخوردگی می‌شوند و به مراتب کودکان بیشتر از بزرگسالان.

این ویروس بخشی از خانواده‌ی انتروویروس‌های غیر فلج اطفال است و می‌تواند از عفونت‌های خفیف تا موارد شدید را، به ‌ویژه در افراد با سیستم ایمنی ضعیف یا مبتلایان به آسم، ایجاد کند. فعالیت رینوویروس‌ها در طول سال ادامه دارد، اما در فصل‌های پاییز و بهار به اوج خود می‌رسد.

در حال حاضر واکسنی برای پیشگیری از عفونت رینوویروسی وجود ندارد، اما رعایت بهداشت دست‌ها، تهویه مناسب فضاها و دریافت واکسن‌های تنفسی دیگر مانند آنفولانزا و کووید-۱۹ می‌تواند نقش مهمی در کاهش ابتلا و شدت بیماری‌ها داشته باشد.

اگر می‌خواهید بدانید رینوویروس دقیقاً چگونه در بدن ما خودش را نشان داده و چگونه می‌توان از انتقالش جلوگیری کرد، در ادامه‌ی این مقاله همراه ما بمانید.

علائم و نشانه‌های سرما خوردگی و رینوویروس

گاهی همه‌چیز از یک سوزش خفیف در گلو شروع می‌شود، بعد با عطسه و آبریزش بینی ادامه می‌یابد. این همان شروع کلاسیک سرماخوردگی است که در اغلب موارد، پای رینوویروس در میان است.

علائم معمولاً خفیف‌اند، اما بسته به سن و وضعیت سلامتی فرد می‌توانند شدت‌های متفاوتی داشته باشند.

علائم عفونت رینوویروسی معمولاً ۱۲ تا ۷۲ ساعت پس از تماس با ویروس ظاهر می‌شوند و حدود ۷ تا ۱۰ روز طول می‌کشند.

علائم اولیه و شایع رینوویروس

• خشکی یا سوزش بینی (معمولاً اولین نشانه است)
• گلودرد یا احساس سوزش در گلو
• آبریزش یا گرفتگی بینی
• عطسه‌های مکرر
• سرفه ) در حدود ۳۰ درصد از مبتلایان(
• خستگی صدا یا گرفتگی صدا ) حدود ۲۰ درصد از افراد(
• سردرد و احساس فشار در ناحیه‌ی صورت و گوش‌ها
• درد خفیف بدن و احساس کوفتگی
• از دست دادن حس بویایی و چشایی
• آبریزش چشم‌ها
• تب خفیف ) در بزرگسالان نادر، اما در کودکان شایع‌تر است(

علائم سرماخوردگی در نوزادان و کودکان

در کودکان، علائم ممکن است کمی متفاوت باشد.

• تب بالاتر ) اغلب بین ۳۸ تا ۳۹ درجه سانتی‌گراد(
• ترشحات بینی شفاف یا غلیظ
• تحریک‌پذیری یا بی‌قراری
• کاهش اشتها و افزایش آبریزش دهان به دلیل گلودرد
• سرفه و بی‌قراری هنگام خواب
  در برخی نوزادان، عفونت می‌تواند شدیدتر باشد و منجر به خروسک، برونشیولیت یا ذات‌الریه شود.

عوارض و نشانه‌های کمتر شایع اما مهم

در بیشتر موارد، بیماری بدون عارضه برطرف می‌شود، اما در برخی افراد به‌ویژه کسانی که آسم یا سرطان دارند و سیستم ایمنی آن‌ها ضعیف است، رینوویروس می‌تواند باعث مشکلات جدی‌تری شود، از جمله:

• حملات آسم و خس‌خس سینه
• عفونت گوش میانی (اوتیت میانی)
• عفونت سینوس‌ها (سینوزیت)
• برونشیت یا التهاب راه‌های هوایی بزرگ
• برونشیولیت یا التهاب راه‌های هوایی کوچک در کودکان
• پنومونی (ذات‌الریه)

چگونه رینوویروس تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص عفونت رینوویروسی معمولاً بر اساس علائم بالینی انجام می‌شود.

پزشک با بررسی نشانه‌هایی مانند آبریزش بینی، گلودرد، سرفه، عطسه و سایر علائم مشابه سرماخوردگی می‌تواند به احتمال ابتلا پی ببرد.

در بیشتر موارد، نیازی به آزمایش‌های تخصصی نیست، اما زمانی که علائم شدیدتر هستند، بیمار دچار بیماری زمینه‌ای مانند سرطان است یا لازم است علت دقیق عفونت تنفسی مشخص شود، از آزمایش‌های آزمایشگاهی استفاده می‌شود.

یکی از روش‌های دقیق تشخیص، آزمایش واکنش زنجیره‌ای پلیمراز (PCR) است که به عنوان بخشی از پنل ویروس‌های تنفسی انجام می‌شود.

این آزمایش می‌تواند وجود ژن‌های ویروس را در نمونه‌هایی مانند ترشحات بینی یا حلق شناسایی کند و به افتراق رینوویروس از سایر ویروس‌های مشابه کمک کند.

نحوه انتقال رینوویروس‌ها چگونه است؟

این ویروس از طریق قطرات ریز موجود در هوا که هنگام سرفه، عطسه یا حتی صحبت کردن منتشر می‌شوند، به اطراف پخش می‌شود.

همچنین تماس نزدیک با فرد بیمار مانند دست دادن، بغل کردن یا لمس اشیاء و سطوح آلوده (از جمله دستگیره در، گوشی موبایل یا اسباب‌بازی‌ها) می‌تواند باعث انتقال ویروس شود.

رینوویروس‌ها توانایی بالایی در بقا دارند و می‌توانند چندین ساعت روی سطوح مختلف زنده بمانند، به همین دلیل لمس این سطوح و سپس تماس دست با بینی، دهان یا چشم‌ها می‌تواند به ‌راحتی موجب عفونت شود.

نکته: اگرچه ابتلا به رینوویروس در تمام طول سال امکان‌پذیر است، اما شیوع آن معمولاً در فصل‌های پاییز و بهار بیشتر دیده می‌شود. چرا که تغییرات دما و حضور بیشتر افراد در فضاهای بسته، شرایط را برای انتقال ویروس فراهم‌تر می‌کند.

چگونه از ابتلا به رینوویروس جلوگیری کنیم؟

رعایت چند نکته ساده و روزمره می‌تواند احتمال ابتلا و گسترش این ویروس را تا حد زیادی کاهش دهد. به‌ ویژه برای افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند. از جمله بیماران مبتلا به سرطان، سالمندان، کودکان و افراد دارای بیماری‌های مزمن.

برای محافظت از خود و دیگران این نکات را رعایت کنید:

• شستن مکرر دست‌ها: دست‌ها را حداقل به مدت ۲۰ ثانیه با آب و صابون بشویید، به ‌ویژه پس از حضور در مکان‌های عمومی یا تماس با سطوح مشترک. در صورت نبود صابون، از محلول‌های ضد عفونی‌ کننده حاوی الکل استفاده کنید.
• خودداری از لمس صورت: از تماس دست‌های نشسته با چشم‌ها، بینی و دهان خودداری کنید، زیرا این نواحی اصلی‌ترین راه ورود ویروس به بدن هستند.
• پوشاندن دهان و بینی هنگام عطسه یا سرفه: از دستمال کاغذی یا آرنج خود برای پوشاندن دهان و بینی استفاده کنید و بلافاصله دستمال را دور بیندازید.
• ضدعفونی منظم سطوح: وسایلی مانند تلفن همراه، دستگیره‌ها، میز کار، کنترل تلویزیون و سایر سطوحی که زیاد لمس می‌شوند را به‌طور مرتب تمیز و ضد عفونی کنید.
• اجتناب از تماس نزدیک با افراد بیمار: در صورت امکان از حضور در کنار فردی که علائم سرماخوردگی دارد خودداری کنید، به ‌ویژه اگر سیستم ایمنی شما ضعیف است.
• استراحت در زمان بیماری: اگر بیمار هستید، در خانه بمانید تا از انتقال ویروس به دیگران جلوگیری شود.

مدیریت و درمان سرماخوردگی چگونه است؟

عفونت‌های ناشی از رینوویروس معمولاً خفیف بوده و خود به‌ خود بهبود‌ میابند. بنابراین، درمان عموماً بر تسکین علائم و جلوگیری از شیوع و عوارض متمرکز است.

آیا سرماخوردگی مسری است؟

بله، سرماخوردگی کاملاً مسری است و به ‌راحتی می‌تواند از فردی به فرد دیگر منتقل شود.

این انتقال معمولاً زمانی رخ می‌دهد که شخص بیمار سرفه یا عطسه کند و قطرات ریز حاوی ویروس در هوا پخش شوند. با استنشاق این ذرات، ویروس وارد دستگاه تنفسی می‌شود و در بینی یا گلو شروع به تکثیر می‌کند.

سرماخوردگی چه مدت مسری است؟

افراد مبتلا به سرماخوردگی می‌توانند تا 2 هفته مسری باشند. جالب است که حتی یک یا دو روز قبل از ظاهر شدن علائم هم قادر به انتقال ویروس به دیگران هستند.

بیشترین میزان مسری بودن معمولاً در 3 روز اول بروز بیماری است، زمانی که علائم شدیدتر هستند و ویروس بیشترین تکثیر را در بدن دارد.

دوره کمون سرماخوردگی چقدر است؟

دوره کمون سرماخوردگی ، یعنی مدت زمانی که از آلوده شدن تا ظاهر شدن اولین علائم می‌گذرد، معمولاً بین ۱۲ ساعت تا ۳ روز است.

چرا کودکان و نوزادان بیشتر دچار سرماخوردگی می‌شوند؟

زیرا سیستم ایمنی آن‌ها هنوز در حال یادگیری شناسایی و مقابله با ویروس‌های جدید است.

علاوه بر این، کودکان اغلب در تماس نزدیک با یکدیگر هستند و هنگام سرفه یا عطسه، دهان خود را نمی‌پوشانند یا دست‌های خود را قبل از لمس صورت نمی‌شویند، که این باعث افزایش شیوع ویروس می‌شود.

در پایان

یادمان نرود که پیشگیری و آگاهی، نخستین گام در مسیر سلامتی است. مؤسسه خیریه مهر سهیلا با حمایت از بیماران مبتلا به سرطان، تلاش می‌کند تا در کنار درمان جسم، امید را نیز در دل‌هایشان زنده نگه دارد.