روز جهانی ایدز 2025

اول دسامبر هر سال، روزی است برای ایستادن، دیدن و شنیدن حقیقتی که سال‌ها با آن زندگی کرده‌ایم. حقیقتی درباره میلیون‌ها انسانی که با HIV زندگی می‌کنند، درباره پیشرفت‌هایی که جان‌ها را نجات داده‌اند و خطرهایی که می‌توانند این دستاوردها را از بین ببرند.

روز جهانی ایدز فرصتی است برای یادآوری یک پیام ساده اما حیاتی:
ایدز هنوز پایان نیافته است، اما پایان آن ممکن است.

در سال ۲۰۲۵، جهان این روز را با شعار
«غلبه بر اختلال، دگرگونی پاسخ به ایدز»
گرامیداشت می‌کند؛ شعاری که ما را به فراتر رفتن از واکنش‌های تکراری دعوت می‌کند و یادآور می‌شود که برای پایان دادن به ایدز، باید از موانع مالی، اجتماعی، قانونی و ذهنی عبور کنیم.

ایدز چیست؟

HIV یا ویروس نقص ایمنی انسانی، نوعی ویروس است که به سلول‌های دفاعی بدن حمله می‌کند و به‌تدریج سیستم ایمنی را ضعیف می‌سازد.

با پیشرفت این عفونت، توان بدن برای مقابله با بیماری‌ها و عفونت‌ها کاهش پیدا می‌کند.

وقتی سیستم ایمنی به درستی عمل نکند، فرد در برابر عفونت‌ها و برخی سرطان‌ها بسیار آسیب‌پذیر می‌شود. در این شرایط، بیماری‌هایی که معمولاً در افراد سالم دیده نمی‌شوند می‌توانند بروز کنند که به آن‌ها «عفونت‌های فرصت‌ طلب» گفته می‌شود.

آمار جهانی ایدز که باید بدانیم

با وجود پیشرفت‌های علمی و درمانی، HIV  هنوز یک چالش جهانی است:

• ۴۰.۸ میلیون نفر در سال ۲۰۲۴ با HIV زندگی می‌کردند.
• حدود ۱.۳ میلیون نفر در همان سال به HIV مبتلا شدند.
• نزدیک به ۶۳۰ هزار نفر بر اثر عوامل مرتبط با HIV جان خود را از دست دادند.

ایدز چه علائم و نشانه‌هایی دارد؟

بسیاری از افراد مبتلا به HIV در ابتدا از ابتلای خود خبر ندارند، چون این عفونت اغلب بدون علامت است.

طبق گفته جناب دکتر نکوئیان، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران و متخصص ژنتیک سرطان: “در هفته‌های اول پس از ابتلا، بعضی افراد علائمی شبیه آنفولانزا را تجربه می‌کنند، مانند تب، سردرد، گلودرد و بثورات پوستی. با گذشت زمان و بدون درمان،HIV  به‌ تدریج سیستم ایمنی را ضعیف می‌کند.

در مراحل بعدی ممکن است علائمی مثل تورم غدد لنفاوی، کاهش وزن، تب مداوم، اسهال و سرفه ظاهر شود.”

اگر درمان انجام نشود، خطر ابتلا به بیماری‌های جدی مانند سل، عفونت‌های شدید، مننژیت و برخی سرطان‌ها افزایش می‌یابد و حتی می‌تواند سایر عفونت‌ها از جمله هپاتیت‌ها را تشدید کند.

چگونه ایدز از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شود؟

HIV از طریق مایعات بدن فرد مبتلا، مانند خون، مایع منی، ترشحات واژن و شیر مادر منتقل می‌شود. همچنین ویروس می‌تواند از مادر به کودک در دوران بارداری، زایمان و شیردهی نیز منتقل شود.

پس راه‌های اصلی انتقال شامل موارد زیر است:

• رابطه جنسی: مقعدی و واژینال، به ویژه اگر فرد عفونت مقاربتی داشته باشد. رابطه جنسی دهانی خطر کمتری دارد. افرادی که تحت درمان ضد رتروویروسی مؤثر هستند و بار ویروسی غیرقابل تشخیص دارند، HIV را منتقل نمی‌کنند.
• سوزن و سرنگ مشترک: استفاده مجدد یا مشترک از سرنگ‌ها راه مؤثری برای انتقال است. استفاده از سرنگ‌های نو یا استریل شده خطر را کاهش می‌دهد.
• انتقال خون: خون یا فرآورده‌های خونی آلوده می‌توانند HIV منتقل کنند، اما غربالگری و استانداردهای ایمنی این خطر را بسیار کاهش می‌دهد.

چگونه میتوان از ابتلا به ایدز پیشگیری کرد؟

HIV  قابل پیشگیری است و می‌توان خطر ابتلا را با اقدامات زیر کاهش داد:

✅استفاده مداوم و صحیح از کاندوم مردانه یا زنانه

✅روابط تک ‌همسری با شرکای غیر آلوده

✅آزمایش منظم HIV و سایر عفونت‌های مقاربتی

✅ختنه پزشکی مردان

✅استفاده از سوزن و سرنگ نو یا استریل‌ شده در مصرف مواد تزریقی

✅اطمینان از ایمنی خون و فرآورده‌های خونی

نحوه تشخیص HIV

HIV  را می‌توان با آزمایش‌های سریع و خودآزمایی‌ها تشخیص داد که نتایج اغلب همان روز مشخص می‌شوند. با این حال، برای تأیید قطعی، نیاز به آزمایش تأییدی توسط کادر بهداشتی وجود دارد.

بیشتر آزمایش‌ها آنتی‌بادی‌های HIV را شناسایی می‌کنند، که معمولاً ظرف ۲۸ روز پس از ابتلا تولید می‌شوند.

در این مدت که «دوره پنجره» نام دارد، فرد ممکن است ویروس را منتقل کند حتی اگر آزمایش منفی باشد. بنابراین، در صورت قرار گرفتن در معرض خطر بالا، آزمایش باید بعد از ۲۸ روز تکرار شود.

برای نوزادان زیر ۱۸ ماه، آزمایش آنتی‌بادی کافی نیست و باید آزمایش ویروس‌شناسی انجام شود.

روش های درمان HIV

هیچ درمان قطعی برای HIV وجود ندارد، اما داروهای ضد رتروویروسی (ART) می‌توانند تکثیر ویروس را متوقف کنند و سیستم ایمنی بدن را قوی نگه دارند.

• ART را باید هر روز تا پایان عمر مصرف کرد.
• این درمان باعث کاهش ویروس در بدن، توقف علائم و زندگی سالم‌تر می‌شود.
• افرادی که بار ویروسی غیر قابل تشخیص دارند، HIV را به شرکای جنسی منتقل نمی‌کنند.
• زنان باردار مبتلا به HIV باید هرچه زودتر ART دریافت کنند تا سلامت خود و نوزادشان حفظ شود و انتقال ویروس جلوگیری شود.

در عین حال، داروهای جدید و درمان‌های کوتاه‌مدت برای عفونت‌های فرصت‌طلب در حال توسعه هستند که می‌توانند روش‌های درمان و پیشگیری را ساده‌تر کنند، از جمله داروهای تزریقی طولانی‌اثر.

نقش ما به عنوان شهروند چیست؟

هر فرد می‌تواند بخشی از راه‌حل باشد:

✅ یادگیری و انتشار اطلاعات درست درباره HIV

✅ حمایت از افراد مبتلا و پرهیز از قضاوت و انگ‌زنی

✅ انجام آزمایش در صورت قرار گرفتن در معرض خطر

✅ تشویق دیگران به پیشگیری و رفتارهای سالم

پیام پایانی

باور داریم آگاهی، پیشگیری و حمایت می‌تواند زندگی‌ها را نجات دهد؛ مؤسسه خیریه مهر سهیلا در کنار شماست تا با هم قدمی مؤثر برای سلامت، امید و آینده‌ای بهتر برداریم.