مطالب
جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۵ به کاشفان سازوکار «تحمل ایمنی محیطی» رسید 🏅
مجمع نوبل در مؤسسه کارولینسکا، روز دوشنبه 6 اکتبر اعلام کرد جایزه معتبر نوبل فیزیولوژی و پزشکی سال ۲۰۲۵ به سه پژوهشگر برجسته در حوزه ایمنیشناسی تعلق میگیرد:
- دکتر مری ای. برونکو (Mary E. Brunkow) از مؤسسه زیستشناسی سیستمها، سیاتل، ایالات متحده آمریکا
- دکتر فرد رامسدل (Fred Ramsdell) از شرکت Sonoma Biotherapeutics ، سان فرانسیسکو، ایالات متحده آمریکا
- دکتر شیمون ساکاگوچی (Shimon Sakaguchi) از دانشگاه اوساکا، ژاپن
این سه دانشمند به پاس اکتشافات پیشگامانه خود در زمینهی تحمل ایمنی محیطی (Peripheral Immune Tolerance)، که چگونگی کنترل و مهار پاسخهای سیستم ایمنی بدن را آشکار کرده است، موفق به دریافت این جایزه شدند.
کشفی که مسیر پزشکی را تغییر داد
سیستم ایمنی بدن انسان همچون یک ارتش هوشمند، وظیفه شناسایی و نابودی عوامل بیماریزا را بر عهده دارد. اما اگر این ارتش از کنترل خارج شود، ممکن است به سلولهای خودی حمله کرده و بیماریهای خودایمنی مانند اماِس، دیابت نوع یک یا لوپوس را ایجاد کند.
کشف این سه دانشمند، راز بزرگ «چگونگی جلوگیری از حمله بدن به خودش» را برملا کرد.
در سال ۱۹۹۵، شیمون ساکاگوچی نوعی سلول ایمنی جدید به نام سلولهای T تنظیمکننده (Tregs) را شناسایی کرد؛ سلولهایی که مانند نگهبانان صلح، از حمله اشتباهی سیستم ایمنی به بدن جلوگیری میکنند. چند سال بعد، در ۲۰۰۱، مری برونکو و فرد رامسدل ژنی به نام FOXP3 را کشف کردند که بهعنوان «کلید فرماندهی» عملکرد این سلولهای تنظیمکننده عمل میکند.
ترکیب این دو کشف، پایهگذار درک تازهای از نحوه تعادل سیستم ایمنی شد؛ تعادلی که سلامت یا بیماری انسان به آن وابسته است.
امید تازه برای درمان بیماریهای خودایمنی و سرطان
کشف سلولهای T تنظیمکننده و ژن FOXP3 دروازهای به سوی درمانهای جدید گشود. نقص در عملکرد این سلولها میتواند باعث بروز بیماریهای خودایمنی شود. از سوی دیگر، برخی سلولهای سرطانی از همین سلولها سوءاستفاده میکنند تا از حمله سیستم ایمنی فرار کنند.
به همین دلیل، دانشمندان اکنون با استفاده از یافتههای برندگان نوبل در تلاشاند تا با تقویت Tregs، درمان بیماریهای خودایمنی را ممکن سازند، و در مقابل، با مهار این سلولها، ایمنیدرمانی مؤثرتری برای سرطان طراحی کنند.
این کشف نه تنها در درمان بیماریهای خود ایمنی، بلکه در بهبود موفقیت پیوند اعضا نیز کاربرد دارد. شناخت بهتر از سازوکار تحمل ایمنی میتواند باعث شود بدن عضو پیوندی را بهعنوان بخشی از خود بپذیرد، بدون نیاز به مصرف دائمی داروهای سرکوبکننده ایمنی.
نقطه عطفی در علم ایمنیشناسی 🧬
به گفتهٔ مجمع نوبل، پژوهشهای این سه دانشمند، «درک ما از چگونگی حفظ نظم در سیستم ایمنی را متحول کرده» و مسیر تازهای برای درمان سرطان، بیماریهای خودایمنی و حتی بهبود اثر درمانهای ایمنیدرمانی گشوده است.
انجمن ایمنیشناسی بریتانیا نیز در بیانیهای اعلام کرد که این اکتشافات «بنیادی» هستند و در آیندهای نهچندان دور میتوانند به درمانهای بالینی مؤثر تبدیل شوند.
نوبل ۲۰۲۵: هم افتخار علمی، هم پیام اجتماعی
با وجود اهمیت علمی این دستاورد، نوبل ۲۰۲۵ از جنجالهای سنتی خود بینصیب نماند. بر اساس اساسنامه نوبل، جایزه نمیتواند بین بیش از سه نفر تقسیم شود؛ موضوعی که همواره باعث نادیده گرفتن برخی پژوهشگران همکار میشود.
از سوی دیگر، حضور مری برونکو بهعنوان یکی از سه برنده، گامی مهم در جهت کاهش نابرابری جنسیتی در جوایز علمی است. از مجموع بیش از ۲۲۰ برنده نوبل پزشکی تا امروز، تنها ۱۳ نفر زن بودهاند، و امسال این عدد یک پله افزایش یافته است.
هشدار درباره آینده علم و آزادی پژوهش
آکادمی سلطنتی علوم سوئد در بیانیهای جداگانه هشدار داد که محدود شدن آزادی علمی، بهویژه در ایالات متحده، میتواند آینده پژوهشهای بنیادین را تهدید کند. نهاد نوبل تأکید کرد که اکتشافات بزرگ تنها در فضایی آزاد و مستقل شکوفا میشوند.
مراسم اهدای جایزه 🏅
طبق سنت هر سال، مراسم رسمی اهدای جوایز نوبل در ۱۰ دسامبر، سالروز درگذشت آلفرد نوبل، در شهر استکهلم سوئد برگزار خواهد شد. این جایزه شامل یک مدال طلا، دیپلم افتخار و مبلغ ۱۱ میلیون کرون سوئد (حدود ۱.۱ میلیون دلار آمریکا) است که میان سه برنده تقسیم میشود.
سخن پایانی
مؤسسه خیریه سرطان مهر سهیلا ضمن تبریک به این سه دانشمند برجسته، بر اهمیت پژوهشهای بنیادی در حوزهٔ ایمنیشناسی تأکید دارد. چرا که چنین کشفیاتی بنیانی برای توسعهٔ درمانهای نوین و بهبود کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان فراهم میآورد.
