درگذشت جیمز واتسون: کاشف راز DNA

جیمز واتسون، زیست‌‍ شناس آمریکایی و یکی از دو کاشف ساختار مارپیچ دوگانهٔ  DNA، در سن ۹۷ سالگی درگذشت.

کشف او در سال ۱۹۵۳ آغازگر انقلابی طولانی در پزشکی، ژنتیک، تبارشناسی و علوم جنایی بود.

تولد و شکل‌گیری مسیر علمی

جیمز واتسون در ۱۹۲۸ در شیکاگو به دنیا آمد. علاقه‌اش به ژنتیک پس از خواندن کتابی در نوجوانی شکل گرفت. او در ۱۵ سالگی وارد دانشگاه شیکاگو شده و در ۱۹ سالگی فارغ‌التحصیل شد. سپس با دیدن تصویر اشعه ایکس یک بلور DNA فهمید که ساختار ژنتیکی می‌تواند قابل حل باشد و این مسیر حرفه‌ای او را تعیین کرد.

نظریات جیمز واتسون در رابطه با سرطان

جیمز واتسون، در سال‌های آخر فعالیت علمی‌اش نظریه‌‌هایی در رابطه با سرطان مطرح کرد که در ادامه آمده است:

۱. آنتی‌اکسیدان‌ها همیشه مفید نیستند

واتسون معتقد بود در مراحل پیشرفته سرطان، آنتی‌اکسیدان‌ها مولکول‌هایی به نام گونه‌های فعال اکسیژن (ROS) را خنثی می‌کنند. در حالی‌که همین ROS  برای کشتن سلول‌های سرطانی لازم هستند.

2. ROS هم خطرناک است و هم ضروری

ROS  ها می‌توانند به DNA و پروتئین‌ها آسیب بزنند، اما یک نقش حیاتی هم دارند: کمک به مرگ برنامه‌ریزی ‌شده سلولی (آپوپتوز).
این فرآیند همان مکانیزمی است که بدن با استفاده از آن سلول‌های بدکارکرد یا خطرناک را از بین می‌برد.
واتسون می‌گوید:
ROS ها نیرویی مثبت برای زندگی هستند. زیرا امکان حذف سلول‌های مشکل‌دار را فراهم می‌کنند.

3. نظریات واتسون در رابطه با درمان سرطان

به گفته واتسون:
شیمی درمانی و پرتو درمانی با ایجاد ROS و تحریک مرگ سلولی عمل می‌کنند.
بنابراین اگر سلول سرطانی مقدار زیادی آنتی‌اکسیدان داشته باشد، در برابر هر دو درمان مقاوم می‌شود.
این توضیحی است برای این که:
«چرا تومورهای مقاوم به شیمی‌درمانی معمولاً به پرتودرمانی هم جواب نمی‌دهند.»

4. نقش ژن‌های سرطانی مانند RAS و MYC

واتسون اشاره می‌کند که بسیاری از سرطان‌های سخت ‌درمان توسط انکوژن‌هایی مثل  RAS و MYC  هدایت می‌شوند. این سلول‌ها معمولاً:

• سطح بالایی از آنتی‌اکسیدان‌ها تولید می‌کنند
• ROS را سریع از بین می‌برند
• در نتیجه به درمان پاسخ ضعیفی می‌دهند

او همچنین به عاملی به نام  Nrf2 اشاره می‌کند که تولید آنتی‌اکسیدان‌ را افزایش می‌دهد. فعال شدن Nrf2 باعث می‌شود سلول سرطانی در برابر آسیب‌های درمانی مقاوم‌تر شود.

نقطهٔ عطف علمی

واتسون در ۲۴ سالگی، همراه با فرانسیس کریک و موریس ویلکینز، نشان داد که DNA از دو رشته تشکیل شده که همچون یک نردبان پیچ‌ خورده به دور هم می‌پیچند. این کشف توضیح داد که اطلاعات ژنتیکی چگونه ذخیره و هنگام تقسیم سلول چگونه تکثیر می‌شود.

تصویر مارپیچ دوگانه به سرعت به نمادی جهانی از علم بدل شد.

ساختار DNA راه را برای فناوری‌های نوین مانند اصلاح ژنتیکی، ژن‌ درمانی، شناسایی هویت از طریق DNA، و تحلیل تبار خانوادگی هموار کرد. همزمان، مسائل اخلاقی گسترده‌ای را درباره استفاده از اطلاعات ژنتیکی به ‌ویژه در نسل‌های آینده مطرح ساخت.

نقش واتسون پس از کشف

واتسون پس از این دستاورد، کتاب‌های علمی تأثیرگذار نوشت، در پیشبرد پروژه ژنوم انسان مشارکت کرد و سال‌ها در آزمایشگاه کولد اسپرینگ هاربر نقش مدیریتی داشت.

انگیزهٔ شخصی او از توجه به ژنتیک پزشکی، ابتلای پسرش به اختلالات روان‌پزشکی بود.

جنجال‌ها و افول اعتبار واتسون

واتسون از دههٔ ۲۰۰۰ به دلیل اظهارات توهین‌آمیز درباره نژاد و هوش، مورد انتقاد شدید قرار گرفت. سخنان او موجب تعلیق و سپس بازنشستگی‌اش از کولد اسپرینگ هاربر شد.

در سال ۲۰۱۹ نیز پس از تأکید دوباره بر همان دیدگاه‌ها، عناوین افتخاری‌اش لغو شدند.

ترکیب دستاوردهای علمی بزرگ و اظهار نظرهای تحریک‌آمیز، میراثی پیچیده برای واتسون ساخت. بسیاری از دانشمندان تأکید کردند که دیدگاه‌های او درباره جامعه با جایگاه علمی‌اش همخوان نبود.

آغاز همکاری تاریخی

واتسون در ۱۹۵۱ به کمبریج رفت و همکاری او با کریک آغاز شد. رابطه‌ای که خودشان آن را حاصل «تکبر و شتاب جوانانه» توصیف کرده‌اند. داده‌های اشعهٔ ایکس روزالیند فرانکلین نقش مهمی در پیشبرد کار داشت، هرچند سهم او سال‌ها نادیده گرفته شد.

واتسون و کریک با مدل‌سازی دستی، ساختار دقیق DNA را آزمودند. در سال ۱۹۵۳، واتسون دریافت که چگونه «پله‌های» مولکول کنار هم قرار می‌گیرند.

مسیری در علم

واتسون سپس در کلتک و هاروارد فعالیت کرد و در شکل‌دهی زیست‌شناسی مولکولی نقش مهمی داشت. او از ۱۹۶۸ تا دهه‌ها بعد در کولد اسپرینگ هاربر به‌ عنوان مدیر، رئیس و سپس رئیس هیئت امنا فعالیت کرد و این مرکز را به یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های پژوهشی تبدیل کرد.

نقش در پروژه ژنوم انسان

بین ۱۹۸۸ تا ۱۹۹۲، واتسون هدایت اولیهٔ برنامهٔ فدرال نقشه‌برداری ژنوم انسان را بر عهده داشت. او بر اهمیت پژوهش‌های اخلاقی در کنار پیشرفت‌های ژنتیکی تأکید کرد. در سال ۲۰۰۰، در کاخ سفید اعلام شد که نسخهٔ کاری ژنوم انسان تکمیل شده است.

ژنوم شخصی واتسون نیز در سال ۲۰۰۷ رمزگشایی شد.

پایان راه

پس از کشف DNA ، واتسون به چهره‌ای مشهور تبدیل شد؛ از حضور در تبلیغات تجاری گرفته تا امضا دادن برای دانشجویان.

واتسون پیش از جنجال‌های بزرگ نیز با اظهاراتی درباره موضوعاتی مانند رابطهٔ گرایش جنسی و ژنتیک یا اظهار نظر درباره رنگ پوست واکنش‌برانگیز بود. این موارد به بدنامی او در سال‌های پایانی عمر دامن زدند.

فرانسیس کریک و موریس ویلکینز، همکاران او در دریافت نوبل، هر دو در سال ۲۰۰۴ درگذشتند. واتسون نیز پس از یک دورهٔ کوتاه بیماری در آسایشگاه از دنیا رفت.

منبع  :

https://www.1news.co.nz/2025/11/09/james-watson-co-discoverer-of-dna-double-helix-dies-at-97/