شایع ترین سرطان‌های مردان در ایران و جهان 1404

شایع ترین سرطان‌های مردان یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های سلامت عمومی در جهان و ایران است، زیرا الگوی بروز سرطان در آقایان با افزایش سن، سبک زندگی کم‌تحرک، مصرف دخانیات و تغییرات تغذیه‌ای در حال تغییر است. بر اساس گزارش‌های رسمی World Health Organization  و پروژه آماری GLOBOCAN، سرطان‌ها پس از بیماری‌های قلبی–عروقی دومین علت مرگ‌ و میر در بسیاری از کشورها محسوب می‌شوند و مردان سهم قابل ‌توجهی از این آمار را تشکیل می‌دهند.

خلاصه سریع:
شایع‌ترین سرطان‌های مردان در جهان: پروستات
کشنده‌ترین سرطان مردان: ریه
شایع‌ترین سرطان مردان در ایران: معده و پروستات

شایع ترین سرطان‌های مردان کدام است؟ (بررسی آماری در ایران و جهان)

در سطح جهانی، سرطان پروستات از نظر میزان بروز (Incidence Rate) در صدر قرار دارد، در حالی که سرطان ریه همچنان یکی از اصلی‌ترین علل مرگ ناشی از سرطان در مردان است. پس از آن، سرطان کولورکتال (روده بزرگ) نیز در بسیاری از کشورها شیوع بالایی دارد. شاخص‌هایی مانند نرخ بروز استاندارد شده سنی (ASR)، نرخ مرگ‌ومیر (Mortality Rate) و نرخ بقای پنج ‌ساله (5-Year Survival Rate) معیارهای اصلی تحلیل اپیدمیولوژی سرطان هستند.

در ایران، طبق داده‌های ثبت ملی سرطان و گزارش‌های وزارت بهداشت، الگوی شیوع، کمی متفاوت است. سرطان معده و سرطان مثانه در برخی استان‌ها شیوع بالاتری نسبت به میانگین جهانی دارند که این موضوع به عوامل محیطی، رژیم غذایی، مصرف دخانیات و عفونت‌های مزمن مانند هلیکوباکتر پیلوری مرتبط دانسته می‌شود.

طبق گفته جناب دکتر نکوئیان، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران و متخصص ژنتیک سرطان: «این موضوع به عوامل محیطی، رژیم غذایی، مصرف دخانیات و عفونت‌های مزمن مانند هلیکوباکتر پیلوری مرتبط هستند.»

این تفاوت‌های جغرافیایی نشان می‌دهد که بررسی «اپیدمیولوژی سرطان در مردان» باید متناسب با شرایط هر کشور انجام شود.

آمار جهانی سرطان در مردان

طبق آخرین گزارش‌های  GLOBOCAN و World Health Organization:

• سرطان ریه بالاترین میزان مرگ ‌و میر را دارد، به‌ ویژه در میان مصرف‌کنندگان سیگار. (میزان شیوع 15.2%)
• سرطان پروستات شایع‌ترین سرطان از نظر تعداد موارد جدید در مردان است. (میزان شیوع 14.2%)
• سرطان کولورکتال در رتبه‌های بعدی قرار دارد و با سبک زندگی کم‌تحرک و رژیم غذایی پرچرب مرتبط است.(میزان شیوع 10.4%)
• سرطان معده(میزان شیوع 6.1%)
• سرطان کبد(میزان شیوع 5.8%)

افزایش امید به زندگی، شهرنشینی، چاقی، مصرف الکل و آلودگی هوا از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر افزایش بروز سرطان در مردان محسوب می‌شوند.

آمار شایع ترین سرطان مردان در ایران و جهان

آمار سرطان مردان در ایران

در ایران، بر اساس گزارش‌های وزارت بهداشت و مطالعات منتشر شده در پایگاه PubMed، شایع‌ترین سرطان‌های مردان عبارت‌اند از:

• سرطان معده (میزان شیوع 14.1%)
• سرطان پروستات (میزان شیوع 12.8%)
• سرطان ریه (میزان شیوع 9.9%)
• سرطان کولورکتال (میزان شیوع 9.6%)
• سرطان مثانه (میزان شیوع 7.2%)

در برخی استان‌های شمالی و شمال‌غربی کشور، شیوع سرطان معده بالاتر از میانگین جهانی گزارش شده است. این تفاوت می‌تواند ناشی از الگوی تغذیه سنتی، مصرف نمک بالا و عفونت هلیکوباکتر باشد.

نکته: سرطان پروستات در میان مردان ایرانی در چند گزارش جدید(1404)، به رتبه اول یا دوم شیوع رسیده است.

چرا الگوی سرطان در کشورها متفاوت است؟

تفاوت در ژنتیک جمعیت، دسترسی به برنامه‌های غربالگری، سطح آگاهی عمومی، کیفیت سیستم ثبت سرطان و حتی سیاست‌های کنترل دخانیات باعث می‌شود «شایع ترین سرطان‌های مردان» در کشورهای مختلف یکسان نباشد.

به ‌عنوان مثال، در کشورهایی با برنامه غربالگری PSA گسترده، تشخیص زودهنگام سرطان پروستات بیشتر انجام می‌شود، در حالی که در کشورهایی با مصرف بالای سیگار، سرطان ریه همچنان صدرنشین مرگ ‌و میر است.

لیست شایع ترین سرطان‌های مردان به ترتیب شیوع

شناخت رایج‌ترین سرطان‌ها به مردان کمک می‌کند تا علائم هشدار دهنده را جدی بگیرند و از برنامه‌های غربالگری منظم استفاده کنند. در ادامه، مهم‌ترین سرطان‌های شایع در مردان را بررسی می‌کنیم:

سرطان پروستات

سرطان پروستات یکی از شایع‌ترین بدخیمی‌ها در مردان بالای ۵۰ سال است. این سرطان معمولاً رشد آهسته دارد اما در برخی موارد می‌تواند تهاجمی باشد.

علائم احتمالی:

• تکرر ادرار
• کاهش فشار ادرار
• خون در ادرار یا مایع منی
• درد لگن در مراحل پیشرفته

عوامل خطر:

• افزایش سن
• سابقه خانوادگی
• نژاد
• رژیم غذایی پرچرب

غربالگری:
آزمایش PSA و معاینه دیجیتال رکتال (DRE) از روش‌های متداول غربالگری هستند.

سرطان ریه

سرطان ریه از کشنده‌ترین سرطان‌های مردان است و ارتباط مستقیمی با مصرف دخانیات دارد.

علائم هشدار دهنده:

• سرفه مزمن
• تنگی نفس
• کاهش وزن غیر قابل توضیح
• خون در خلط

عوامل خطر:

• سیگار و قلیان
• آلودگی هوا
• تماس شغلی با آزبست

راه‌های پیشگیری:
ترک دخانیات مهم‌ترین اقدام پیشگیرانه است.

سرطان کولورکتال (روده بزرگ)

این سرطان در سال‌های اخیر به دلیل تغییر سبک زندگی و رژیم غذایی در حال افزایش است.

علائم:

تغییر در عادات دفع

خون در مدفوع

کم‌خونی

درد شکمی

غربالگری توصیه‌ شده:

کولونوسکوپی از ۴۵ یا ۵۰ سالگی (بسته به دستورالعمل‌های ملی)

محل قرارگیری غده کولورکتال در بدن مردان

سرطان معده

در ایران شیوع بالاتری نسبت به برخی کشورهای غربی دارد.

عوامل مرتبط:

عفونت هلیکوباکتر پیلوری

مصرف زیاد نمک

غذاهای دودی

سرطان مثانه

اغلب با مصرف سیگار و تماس با مواد شیمیایی صنعتی مرتبط است.

علامت شاخص:

خون بدون درد در ادرار

علائم شایع ترین سرطان‌های مردان که نباید نادیده گرفته شوند

شناسایی علائم شایع ترین سرطان‌های مردان در مراحل اولیه، می‌تواند زندگی فرد را نجات دهد و شانس درمان موفقیت‌آمیز را به ‌طور قابل توجهی افزایش دهد. بسیاری از سرطان‌ها در مراحل اولیه فاقد نشانه‌های واضح هستند، اما برخی علائم عمومی و اختصاصی می‌توانند هشدار دهنده باشند. از جمله این علائم می‌توان به تغییرات در سیستم گوارش، تکرر ادرار، خون در ادرار یا مدفوع، کاهش وزن غیر قابل توضیح و دردهای مزمن اشاره کرد.

علائم عمومی سرطان در مردان:

• کاهش وزن ناگهانی و بی‌دلیل
• خستگی مفرط و ضعف عمومی
• تب و تعریق شبانه
• دردهای مزمن استخوان یا مفاصل

علائم اختصاصی برخی سرطان‌ها:

• سرطان پروستات: مشکل در شروع ادرار، فشار ضعیف جریان ادرار، خون در ادرار یا مایع منی
• سرطان ریه: سرفه مزمن، خون در خلط، تنگی نفس
• سرطان کولورکتال: تغییر در عادات روده‌ای، خون در مدفوع، درد شکم
• سرطان معده: احساس پری سریع بعد از غذا، تهوع، سوزش معده مزمن
• سرطان مثانه: خون در ادرار بدون درد

علائم اولیه سرطان در مردان

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر هر یک از این علائم بیش از دو هفته ادامه داشت یا شدت آن افزایش یافت، مراجعه به پزشک و انجام آزمایش‌های غربالگری الزامی است. توجه به این نشانه‌ها می‌تواند به تشخیص زودهنگام و افزایش موفقیت درمان کمک کند.

عوامل خطر ابتلا به سرطان در مردان

درک عوامل خطر سرطان مردان به افراد کمک می‌کند تا با تغییر سبک زندگی و انجام آزمایش‌های منظم، احتمال ابتلا را کاهش دهند. برخی عوامل خطر قابل کنترل هستند و برخی دیگر ژنتیکی یا محیطی هستند.

عوامل ژنتیکی و خانوادگی:

• سابقه خانوادگی سرطان پروستات یا روده بزرگ
• جهش‌های ژنتیکی خاص BRCA1 و BRCA2  
• سن بالای ۵۰ سال

سبک زندگی و عادات روزانه:

• سیگار و قلیان: عامل اصلی سرطان ریه و مثانه
• رژیم غذایی پرچرب و کم‌فیبر: مرتبط با سرطان کولورکتال و پروستات
• کم‌تحرکی و چاقی: افزایش خطر سرطان پروستات، کولورکتال و معده
• مصرف الکل و مواد مخدر: افزایش ریسک برخی سرطان‌ها

عوامل محیطی و شغلی:

• مواجهه با آزبست، بنزن و مواد شیمیایی صنعتی
• آلودگی هوا و ذرات معلق شهری
• تابش طولانی ‌مدت اشعه UV

سن و هورمون‌ها:

• افزایش سن به ‌ویژه بالای ۵۰ سال
• تغییرات هورمونی مرتبط با تستوسترون

شناخت این عوامل خطر به مردان کمک می‌کند تا اقدامات پیشگیرانه مانند غربالگری منظم، اصلاح رژیم غذایی، فعالیت بدنی منظم و ترک دخانیات را جدی بگیرند و به شکل قابل توجهی شانس ابتلا به سرطان را کاهش دهند.

عوامل خطر سرطان در مردان

راه‌های پیشگیری از شایع ترین سرطان‌ها در مردان

پیشگیری از سرطان در مردان به معنی کاهش ریسک ابتلا با تغییر سبک زندگی، انجام غربالگری‌های منظم و رعایت عادات سالم است. توجه به راه‌های پیشگیری از شایع ترین سرطان‌های مردان می‌تواند میزان بروز بیماری و مرگ‌ومیر را به طور قابل توجهی کاهش دهد.

اصلاح سبک زندگی:

• ترک دخانیات و قلیان: سیگار مهم‌ترین عامل سرطان ریه و مثانه است.
• رژیم غذایی سالم: مصرف میوه، سبزیجات، غلات کامل و کاهش مصرف گوشت قرمز و نمک.
• فعالیت بدنی منظم: حداقل ۱۵۰ دقیقه ورزش متوسط در هفته، کاهش چاقی و حفظ سلامت قلب و روده.
• کاهش مصرف الکل: مصرف زیاد الکل با افزایش ریسک سرطان پروستات و روده بزرگ مرتبط است.

واکسن‌ها و محافظت ایمنی:

• واکسنHPV: کاهش ریسک سرطان‌های دستگاه تناسلی و روده.
• واکسن هپاتیت B: پیشگیری از سرطان کبد مرتبط با عفونت ویروسی.

غربالگری‌های توصیه‌ شده:

• سرطان پروستات: آزمایش PSA و معاینه دیجیتال رکتال برای مردان بالای ۵۰ سال (یا بالای ۴۵ سال در افرادی با سابقه خانوادگی).
• سرطان کولورکتال: کولونوسکوپی از ۴۵ یا ۵۰ سالگی، بسته به دستورالعمل ملی.
• سرطان ریه: در افراد پرخطر (سیگاری‌ها) با CT اسکن کم‌دوز.

چکاپ‌های دوره‌ای:

• انجام آزمایش‌های خون، ادرار و بررسی علائم هشدار دهنده حداقل سالی یک بار.
• مشاوره با پزشک در صورت سابقه خانوادگی سرطان یا عوامل خطر خاص.

با اجرای این اقدامات، مردان می‌توانند ریسک ابتلا به سرطان‌های شایع را کاهش دهند و در صورت تشخیص زودهنگام، احتمال موفقیت درمان افزایش می‌یابد.

جدول مقایسه‌ای شایع ترین سرطان‌های مردان

برای سهولت در بررسی و درک سریع، جدول زیر شایع‌ترین سرطان‌های مردان، سن بروز، علائم و روش‌های غربالگری را خلاصه می‌کند:

سوالات متداول درباره شایع ترین سرطان مردان  (FAQ)

برای بسیاری از مردان، پرسش‌های رایج درباره شایع ترین سرطان مردان مهم است تا تصمیم‌های درست برای پیشگیری و تشخیص زودهنگام بگیرند. در ادامه پاسخ به پرتکرارترین سوالات علمی و عملی ارائه شده است:

جمع‌بندی علمی و توصیه متخصصان

شناخت شایع ترین سرطان مردان و رعایت توصیه‌های پیشگیرانه می‌تواند نقش حیاتی در سلامت آقایان داشته باشد. بر اساس شواهد علمی و داده‌های WHO،  GLOBOCAN و CDC، اقداماتی که بیشترین تأثیر را دارند شامل:

• غربالگری منظم برای پروستات، کولورکتال و ریه در افراد پرخطر
• رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی کافی
• ترک سیگار و کاهش مصرف الکل
• واکسیناسیون HPV و هپاتیت B
• چکاپ سالیانه و توجه به علائم هشدارد هنده

با اجرای این اقدامات، مردان می‌توانند شانس ابتلا به سرطان را کاهش داده و در صورت بروز بیماری، درمان به موقع و موفقیت‌آمیز دریافت کنند.

منابع:

International Agency for Research on Cancer. (2024). Global cancer observatory: Cancer today (GLOBOCAN 2022 estimates). World Health Organization. https://gco.iarc.who.int/

International Agency for Research on Cancer. (2024). Global cancer observatory: World fact sheet (GLOBOCAN 2022). https://gco.iarc.who.int/media/globocan/factsheets/populations/900-world-fact-sheet.pdf

International Agency for Research on Cancer. (2024). Iran (Islamic Republic of) fact sheet: GLOBOCAN 2022. https://gco.iarc.who.int/media/globocan/factsheets/populations/364-iran-islamic-republic-of-fact-sheet.pdf

Bray, F., Laversanne, M., Sung, H., Ferlay, J., Siegel, R. L., Soerjomataram, I., & Jemal, A. (2024). Global cancer statistics 2022: GLOBOCAN estimates of incidence and mortality worldwide. CA: A Cancer Journal for Clinicians. https://doi.org/10.3322/caac.21834

موسسه ملی تحقیقات سلامت جمهوری اسلامی ایران. https://nihr.tums.ac.ir/