عوامل خطر سرطان سینه : از ژنتیک تا سبک زندگی

سرطان سینه یکی از بیماری‌هایی است که نامش به‌ تنهایی می‌تواند نگرانی‌های زیادی ایجاد کند. اما آنچه بیشتر از خود بیماری اهمیت دارد، شناخت علت‌ها و عوامل خطر سرطان سینه است.

شاید برای شما هم این سؤال پیش آمده باشد که چرا بعضی افراد با وجود رعایت سبک زندگی سالم، همچنان در معرض این بیماری قرار می‌گیرند.

موسسه خیریه مهر سهیلا با هدف افزایش آگاهی و کمک به درک بهتر این موضوع، در این مقاله به زبان ساده توضیح می‌دهد که ریسک فاکتورهای سرطان پستان چه چیزهایی هستند، کدام عوامل قابل تغییر بوده و کدام موارد خارج از کنترل ما قرار دارند.

پس تا انتهای این مطلب همراه ما باشید.

عوامل خطر غیر قابل کنترل سرطان سینه

افزایش سن

یکی از ریسک فاکتورهای سرطان سینه، افزایش سن است. با بالاتر رفتن سن، احتمال ابتلا به این بیماری بیشتر می‌شود و آمارها نشان می‌دهد که بیشتر موارد سرطان سینه پس از ۵۰ سالگی تشخیص داده می‌شوند. به همین دلیل، بروز این سرطان در زنان زیر ۴۰ سال کمتر شایع است.

درباره سرطان سینه بیشتر بدانید!

نکته: افزایش سن به ‌تنهایی به معنای ابتلای حتمی نیست و به عوامل دیگری بستگی دارد.

جهش‌های ژنتیکی

یکی از عوامل مهم در افزایش خطر ابتلا به سرطان سینه، جهش‌های ژنتیکی ارثی است. این جهش‌ها در واقع تغییراتی در ساختار DNA هستند که می‌توانند از طریق والدین به فرزندان منتقل شوند و احتمال بروز برخی سرطان‌ها را بالا ببرند.

مهم‌ترین نکات درباره جهش‌های ژنتیکی مرتبط با سرطان سینه:

• شناخته‌شده‌ترین این جهش‌ها مربوط به ژن‌های BRCA1 و BRCA2 هستند که نقش کلیدی در ترمیم DNA دارند.
• وجود این جهش‌ها می‌تواند احتمال ابتلا به سرطان سینه و همچنین برخی سرطان‌های دیگر را به‌ طور قابل‌ توجهی افزایش دهد.
• با این حال، همه افرادی که دارای جهش ژنتیکی هستند الزاماً به سرطان مبتلا نمی‌شوند.

طبق گفته جناب دکتر نکوئیان، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران و متخصص ژنتیک سرطان: “ژن‌های معیوب BRCA رایج نیستند و تنها حدود ۱ نفر از هر ۴۵۰ نفر آن‌ها را دارد.”

سن اولین دوره قاعدگی و ریسک سرطان سینه

تحقیقات نشان می‌دهد دخترانی که اولین دوره قاعدگی‌شان قبل از ۱۲ سالگی رخ می‌دهد، کمی بیشتر در معرض خطر ابتلا به سرطان سینه در بزرگسالی هستند.

دلیل این موضوع احتمالاً این است که این افراد مدت طولانی‌تری تحت تأثیر هورمون‌های استروژن و پروژسترون قرار گرفته‌اند. به عبارت دیگر، هر چه شروع پریود زودتر باشد، دوره‌ی زندگی فرد با هورمون‌ها طولانی‌تر می‌شود و این می‌تواند احتمال بروز تغییرات سرطانی در بافت سینه را افزایش دهد.

سن شروع یائسگی

زنانی که یائسگی را دیرتر از ۵۵ سالگی تجربه می‌کنند، کمی بیشتر در معرض خطر ابتلا به سرطان سینه قرار دارند.

دلیل این موضوع این است که با طولانی‌تر شدن دوره‌ی زندگی بارور، بدن مدت بیشتری تحت تأثیر هورمون‌های استروژن و پروژسترون قرار می‌گیرد.

نژاد و قومیت

بر اساس تحقیقات انجام شده زنان سفیدپوست و سیاه‌پوست بیشتر از زنان آسیایی، اسپانیایی‌تبار یا بومیان آمریکا در معرض ابتلا به سرطان سینه هستند.

زنان سیاه‌پوست بیشتر به نوع تهاجمی سه‌گانه منفی مبتلا می‌شوند که معمولاً در سنین جوان‌تر ظاهر می‌شود.

سابقه تولید مثل

تجربه بارداری و زمان تولد اولین فرزند می‌تواند روی خطر ابتلا به سرطان سینه تأثیر بگذارد. زنانی که اولین فرزند خود را پس از ۳۰ سالگی به دنیا می‌آورند، ممکن است کمی بیشتر در معرض این بیماری باشند.

از طرف دیگر، زنانی که هرگز باردار نمی‌شوند، نیز در معرض خطر بالاتری قرار دارند. به طور کلی، بارداری باعث کاهش مدت زمان قرار گرفتن بافت سینه در معرض هورمون‌ها می‌شود و این می‌تواند خطر تغییرات سرطانی را کاهش دهد.

شیردهی می‌تواند کمی از ابتلا به سرطان سینه محافظت کند. به‌طور تقریبی، هر ۱۲ ماه شیردهی، ریسک نسبی ابتلا حدود ۴٪ کاهش می‌یابد.

داشتن سینه‌های متراکم

سینه‌های متراکم یعنی بافت غده‌ای و فیبری بیشتری نسبت به چربی دارند. این تراکم می‌تواند تشخیص تومور در ماموگرافی را سخت‌تر کند و احتمال ابتلا به سرطان سینه را افزایش دهد.

تحقیقات نشان می‌دهند زنانی که بیش از ۷۵ درصد سینه‌شان متراکم است، چهار تا شش برابر بیشتر در معرض خطر قرار دارند. همچنین ممکن است بین تراکم سینه و سابقه خانوادگی سرطان ارتباط وجود داشته باشد.

اگر ماموگرافی نشان دهد سینه‌های شما متراکم است، با پزشک خود درباره آزمایش‌های مکمل مثل سونوگرافی یا MRI صحبت کنید تا بررسی دقیق‌تری از سلامت سینه‌ها داشته باشید.

سابقه شخصی سرطان سینه و بیماری‌های خوش‌خیم سینه

زنانی که قبلاً به سرطان سینه مبتلا شده‌اند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به سرطان سینه برای بار دوم قرار دارند. این خطر نه تنها برای همان سینه، بلکه برای سینه دیگر نیز وجود دارد.

برخی بیماری‌های غیر سرطانی سینه نیز می‌توانند خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهند. از جمله این بیماری‌ها می‌توان به فیبروآدنوم‌ها، کیست‌ها، هیپرپلازی، پاپیلوم و کارسینوم لوبولار درجا (LCIS) اشاره کرد.

سابقه خانوادگی سرطان سینه یا تخمدان

داشتن سابقه خانوادگی سرطان سینه می‌تواند خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهد. به‌ عنوان مثال، اگر مادر، خواهر یا دختر شما به سرطان سینه مبتلا شده باشد، یا چندین عضو از خانواده پدر یا مادر سابقه سرطان سینه داشته باشند، خطر شما بیشتر است.

همچنین ابتلای یکی از بستگان در سنین جوانی نیز می‌تواند این ریسک را بالاتر ببرد.

حتی سابقه سرطان تخمدان یا سرطان سینه در بستگان مرد نیز می‌تواند بر احتمال ابتلا تاثیر بگذارد.

نکته: اگر چه سابقه خانوادگی می‌تواند خطر را افزایش دهد، اما جالب است بدانید بیشتر افرادی که به سرطان سینه مبتلا می‌شوند، هیچ سابقه خانوادگی ندارند.

درمان قبلی با استفاده از پرتودرمانی

زنانی که قبل از ۳۰ سالگی تحت پرتودرمانی ناحیه سینه یا قفسه سینه قرار گرفته‌اند، مثل درمان لنفوم هوچکین، در مراحل بعدی زندگی در معرض خطر بالاتر ابتلا به سرطان سینه هستند.

تابش یونیزان، شامل روش‌هایی مانند اشعه ایکس، سی‌تی‌اسکن و رادیوتراپی است و می‌تواند خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها را افزایش دهد.

با این حال، امروزه پزشکان میزان تابش را تا حد امکان پایین نگه می‌دارند و تنها زمانی که واقعاً لازم باشد، از اشعه استفاده می‌کنند.

نکته: در مورد ماموگرافی نیز نگرانی‌ها رایج است، اما میزان تابشی که از این روش دریافت می‌کنید بسیار کم است و معمولاً خطری ایجاد نمی‌کند.

درست است که درمان با پرتودرمانی برای سرطان ممکن است خطر ابتلا به سرطان در سینه دیگر را کمی افزایش دهد، اما این خطر معمولاً در برابر نیاز به درمان سرطان اولیه متعادل است.

پزشکان معمولاً در این شرایط غربالگری سرطان سینه را توصیه می‌کنند و در صورت تردید می‌توانید درباره زمان و نوع غربالگری با آن‌ها صحبت کنید.

عوامل خطر قابل کنترل سرطان پستان

فعال نبودن از نظر جسمی

فعالیت بدنی منظم نقش مهمی در سلامت سینه دارد. زنانی که فعالیت جسمی کافی ندارند، در مقایسه با زنانی که ورزش می‌کنند، در معرض خطر بالاتر ابتلا به سرطان سینه قرار می‌گیرند.

ورزش منظم به کنترل وزن، کاهش چربی بدن و تنظیم هورمون‌ها کمک می‌کند و این عوامل می‌توانند احتمال ابتلا به سرطان سینه را کاهش دهند. حتی فعالیت‌های سبک روزانه مانند پیاده‌روی سریع یا انجام ورزش‌های خانگی می‌توانند تاثیر قابل توجهی بر کاهش خطر داشته باشند.

اضافه وزن یا چاقی پس از یائسگی

زنانی که پس از یائسگی اضافه وزن دارند یا چاق هستند، نسبت به زنانی که وزن سالمی دارند، در معرض خطر بالاتر ابتلا به سرطان سینه قرار می‌گیرند.

اضافه وزن و چاقی می‌تواند باعث افزایش سطح هورمون‌ها و التهاب در بدن شود و این عوامل احتمال ابتلا به سرطان سینه را افزایش می‌دهند.

برای اینکه بفهمید وزن سالمی دارید یا خیر می‌توانید از معیار شاخص توده بدنی (BMI) استفاده می‌شود:

• BMI بین ۱۸.۵ تا ۲۴.۹ = وزن سالم
• BMI بین ۲۵ تا ۳۰ = اضافه وزن
• BMI بالای ۳۰ = چاقی

تحقیقات نشان داده‌اند که کاهش وزن یا جلوگیری از افزایش وزن پس از یائسگی می‌تواند خطر سرطان سینه را کاهش دهد. حفظ وزن سالم از طریق فعالیت بدنی منظم و رژیم غذایی متعادل نقش مهمی در کاهش خطر دارد.

مصرف هورمون و خطر سرطان سینه

برخی از زنان برای کنترل علائم یائسگی از درمان جایگزینی هورمون (HRT) استفاده می‌کنند. این درمان می‌تواند شامل دو نوع باشد:

• HRT ترکیبی: استروژن و پروژسترون با هم
• HRT فقط استروژن: برای زنانی که هیسترکتومی داشته‌اند

تحقیقات نشان داده‌اند که مصرف HRT می‌تواند خطر ابتلا به سرطان سینه را افزایش دهد. این خطر با مدت زمان استفاده و نوع هورمون مصرفی ارتباط دارد.

به عنوان مثال، خطر ابتلا به سرطان سینه زنانی که به مدت ۵ تا ۱۴ سال HRT ترکیبی مصرف می‌کنند، در مقایسه با زنانی که HRT استفاده نمی‌کنند، دو برابر است.

خطر افزایش یافته معمولاً با قطع مصرف هورمون به مرور کاهش می‌یابد. البته که برای بسیاری از زنان، مزایای HRT در کاهش علائم یائسگی و بهبود کیفیت زندگی، می‌تواند بر خطرات آن برتری داشته باشد.

نوشیدن الکل

طبق تحقیقات، نوشیدن الکل یکی از ریسک فاکتورهای سرطان سینه است. این خطر با افزایش میزان مصرف روزانه الکل بیشتر می‌شود. به ‌عنوان مثال، زنانی که روزانه بین دو تا سه نوشیدنی الکلی مصرف می‌کنند، حدود ۲۰ درصد بیشتر از زنانی که الکل مصرف نمی‌کنند، در معرض خطر ابتلا به سرطان سینه قرار دارند.

هیچ سطح ایمنی برای مصرف الکل وجود ندارد و هرچه مصرف آن کمتر باشد، خطر ابتلا نیز کمتر است.

نوشیدن الکل به ویژه با سرطان‌های گیرنده هورمونی مثبت مرتبط است، بنابراین کاهش یا محدود کردن مصرف می‌تواند نقش مهمی در کاهش ریسک داشته باشد.

مصرف قرص ضدبارداری

مصرف قرص‌های ضدبارداری خوراکی ممکن است خطر ابتلا به سرطان سینه را کمی افزایش دهد، اما این افزایش معمولاً بسیار اندک است. تحقیقات نشان می‌دهد که این خطر ۱۰ سال پس از قطع مصرف به سطح عادی بازمی‌گردد.

سرطان سینه در زنان جوان نادر است و اکثر افرادی که قرص مصرف می‌کنند در سنین نوجوانی تا اوایل سی سالگی هستند. بنابراین حتی اگر خطر کمی افزایش یابد، تعداد واقعی موارد ابتلا بسیار کم خواهد بود.

با این حال، مهم است که با پزشک خود درباره مزایا و خطرات مصرف قرص ضدبارداری مشورت کنید.

سیگار کشیدن

تحقیقات نشان می‌دهد که سیگار کشیدن می‌تواند یکی از دلایل ابتلا به سرطان پستان باشد.

با این حال، شواهد علمی هنوز به اندازه کافی قاطع نیستند و ارتباط بین سیگار کشیدن و سرطان سینه، برخلاف سرطان ریه یا سایر سرطان‌ها، به طور کامل ثابت نشده است. با این حال، ترک سیگار همیشه مفید است و هرچه زودتر آن را ترک کنید تا بتوانید خطر ابتلا به بیماری‌های مختلف، از جمله سرطان‌ها را کاهش دهید.

عوامل خطر نوظهور سرطان سینه

تحقیقات اخیر نشان می‌دهد که علاوه بر عوامل شناخته ‌شده، برخی عوامل نوظهور نیز می‌توانند خطر ابتلا به سرطان سینه را افزایش دهند:

• سطح پایین ویتامین D: زنانی که ویتامین D کافی ندارند، در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به سرطان سینه قرار دارند.
• قرار گرفتن در معرض نور در شب:  زنانی که شب‌ها کار می‌کنند و در زمانی که بدن باید استراحت کند، در معرض نور شدید قرار دارند، نسبت به زنانی که در طول روز کار می‌کنند، خطر ابتلا بیشتری دارند.
• رژیم غذایی ناسالم : رژیم غذایی کم‌ارزش یا پرچرب ممکن است سهمی در ابتلا به حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد از کل سرطان‌ها را داشته باشد.
• مواد شیمیایی در محصولات روزمره: برخی مطالعات نشان می‌دهند که رنگ مو، صاف‌کننده‌ها و برخی پلاستیک‌ها مانند BPA ممکن است با سرطان سینه مرتبط باشند.
• آلودگی هوا: زندگی یا کار در مکان‌هایی با سطوح بالای ذرات معلق در هوا، مانند گرد و غبار یا دود، می‌تواند یکی از ریسک فاکتورهای سرطان سینه باشد.

کلام آخر

سرطان سینه یک بیماری پیچیده است و عوامل خطر متعددی می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند. برخی از این عوامل قابل تغییرند، مثل وزن، فعالیت بدنی، رژیم غذایی و مصرف الکل، و برخی دیگر غیرقابل تغییر، مثل سابقه خانوادگی یا ژن‌های ارثی.

به یاد داشته باشید، داشتن یک یا چند ریسک فاکتور به معنی ابتلای قطعی به سرطان سینه نیست، و رعایت سبک زندگی سالم، انجام غربالگری منظم و مشاوره با متخصصان می‌تواند به کاهش ریسک و تشخیص زودهنگام کمک کند.

سوالات متداول