مطالب
جدیدترین روشهای تشخیص سرطان سینه
آیا میدانستید که هر سال هزاران زن، تنها به دلیل تشخیص دیر هنگام سرطان پستان فرصت طلایی درمان را از دست میدهند؟ شاید تصور کنید این بیماری تنها برای دیگران رخ میدهد، اما واقعیت این است که سرطان سینه میتواند در هر سنی و برای هر زنی اتفاق بیفتد. تشخیص سرطان سینه که زود هنگام باشد، همان خط باریکی است که میان بیماری و بهبودی تفاوت ایجاد میکند.
مؤسسه خیریه مهر سهیلا با هدف آگاهی رسانی درباره اهمیت تشخیص به موقع سرطان پستان، این مقاله را تهیه کرده است تا شما را با جدیدترین روشهای علمی در تشخیص، غربالگری و ارزیابی خطر ابتلا آشنا کند.
طبق گفته جناب دکتر نکوئیان، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران و متخصص ژنتیک سرطان: “سرطان سینه توسط تیمی از متخصصان از جمله رادیولوژیستها، پاتولوژیستها، جراحان و انکولوژیستها تشخیص داده و درمان میشود.”
سرطان سینه چگونه تشخیص داده میشود؟
در ادامه، مرحله به مرحله توضیح میدهیم که پزشکان از چه روشهایی برای تشخیص دقیق این بیماری استفاده میکنند:
معاینه فیزیکی سینه
یکی از مراحل اصلی در فرآیند تشخیص سرطان پستان، انجام معاینه فیزیکی سینه توسط پزشک یا متخصص مراقبتهای بهداشتی است.
در این مرحله، پزشک به صورت دقیق سینهها را از نظر وجود هرگونه تغییر یا مورد غیر عادی بررسی میکند. این تغییرات ممکن است شامل ناهمواری، تغییر در بافت پوست، فرورفتگی نوک سینه، ترشح غیرطبیعی یا تغییر اندازه و شکل سینه باشد.
مطالعه کنید: علامت سرطان سینه چیست؟
در ادامه، متخصص با لمس دقیق سینهها، نواحی اطراف استخوان ترقوه و زیر بغل را نیز بررسی میکند تا وجود احتمالی توده یا غدد لنفاوی متورم را تشخیص دهد.
نکته: البته، باید بدانید که یافتن توده در سینه همیشه به معنای سرطان نیست؛ بسیاری از این تودهها خوشخیم و غیرسرطانی هستند. با این حال، برای اطمینان از ماهیت آن، پزشک ممکن است آزمایشهای تکمیلی مانند ماموگرافی، سونوگرافی یا بیوپسی را تجویز کند.
این روند که شامل معاینه فیزیکی، تصویربرداری و نمونهبرداری است، در علم پزشکی بهعنوان آزمایش سهگانه (Triple Test) شناخته میشود و یکی از دقیقترین روشها برای تشخیص قطعی سرطان پستان به شمار میرود.
اگر در غربالگری یا ماموگرافی اولیه، موردی غیرطبیعی مشاهده شود، پزشک معمولاً برای انجام آزمایشهای بیشتر، شما را به یک متخصص ارجاع میدهد تا اطمینان حاصل شود هیچ تغییر نگرانکنندهای از نظر پنهان نمانده است.
ماموگرافی برای تشخیص سرطان سینه
ماموگرافی یکی از مؤثرترین و دقیقترین روشها برای تشخیص سرطان سینه است. این روش نوعی عکسبرداری با اشعه ایکس از بافت سینه است که میتواند تغییرات بسیار ظریف در بافت پستان را، حتی قبل از آنکه تودهای قابل لمس شود، آشکار کند.
پزشکان معمولاً از ماموگرافی برای غربالگری پستان استفاده میکنند تا بتوانند هرگونه نشانهی اولیه از تغییرات غیرطبیعی را در سریعترین زمان ممکن شناسایی کنند. در صورتی که نتیجهی ماموگرافی مورد مشکوکی را نشان دهد، ممکن است پزشک ماموگرافی تشخیصی را پیشنهاد کند تا بررسی دقیقتری از ناحیه انجام شود.
نکته: اگرچه ممکن است در ماموگرافی مواردی «مشکوک» یافت شوند، اما هر یافتهٔ غیرطبیعی الزاماً نشانهٔ سرطان نیست. بسیاری از این تغییرات میتوانند به دلایلی مانند تودههای خوشخیم، کیستها، تغییرات ناشی از هورمونها، یا حتی خطاهای تصویربرداری ایجاد شده باشند. به همین دلیل، پزشکان معمولاً برای اطمینان بیشتر و تشخیص دقیقتر، آزمایشها یا تصویربرداریهای تکمیلی مانند ماموگرافی تشخیصی، سونوگرافی یا در صورت نیاز نمونهبرداری را توصیه میکنند.
فناوری جدید در ماموگرافی
امروزه از ماموگرافیهای دیجیتال و سهبعدی برای تصویربرداری دقیقتر استفاده میشود. در ماموگرافی دیجیتال، تصاویر دو بعدی واضحی از بافت سینه ثبت میشود که به پزشک کمک میکند تا تودهها یا کلسیفیکاسیونها (رسوبات کلسیم) را شناسایی کند.
در فناوری پیشرفتهتر به نام توموسنتز پستان یا ماموگرافی سهبعدی، دستگاه از زوایای مختلف چندین تصویر از بافت سینه میگیرد و با ترکیب آنها، یک تصویر سهبعدی ایجاد میکند که امکان تشخیص دقیقتر تودههای پنهان را فراهم میسازد.
بافت سینه در برخی زنان، به ویژه زنان جوانتر، متراکمتر است و همین امر میتواند مشاهدهی تودهها را در تصاویر ماموگرافی دشوارتر کند. در چنین مواردی، پزشک ممکن است انجام سونوگرافی یا MRI سینه را نیز توصیه کند.
نحوه انجام ماموگرافی سینه
در هنگام انجام ماموگرافی، هر سینه بین دو صفحه دستگاه قرار میگیرد و فشار ملایمی اعمال میشود تا تصاویر واضحتری به دست آید. ممکن است کمی احساس ناراحتی داشته باشید، اما این مرحله فقط 10 تا 15 ثانیه طول میکشد.
نکته: انجام ماموگرافی منظم، به ویژه از سن ۴۰ سالگی به بعد، یکی از بهترین راهها برای حفظ سلامت و افزایش احتمال درمان موفق سرطان پستان است.
سونوگرافی از سینه
سونوگرافی یکی از روشهای تصویربرداری دقیق و ایمن است که در فرآیند تشخیص سرطان پستان نقش مهمی دارد.
در این روش از امواج صوتی با فرکانس بالا برای ایجاد تصاویری از بافت سینه استفاده میشود، بدون آنکه از اشعه استفاده شود.
سونوگرافی میتواند جزئیات بیشتری از ساختار درونی سینه نشان دهد و به پزشکان کمک کند تا تشخیص دهند که آیا تودهی مشاهده شده جامد است یا پر از مایع (کیست). این اطلاعات برای تصمیمگیری در مورد انجام آزمایشهای تکمیلی مانند بیوپسی یا MRI اهمیت زیادی دارد.
سونوگرافی معمولاً بهعنوان اولین روش بررسی برای زنان زیر ۳۰ سال یا در مواردی که ماموگرافی نتایج غیرطبیعی نشان دهد، استفاده میشود.
نحوه انجام سونوگرافی سینه
در زمان انجام سونوگرافی، پزشک یا کارشناس مربوطه مقداری ژل مخصوص روی پوست سینه میمالد و سپس یک دستگاه کوچک به نام مبدل (پروب) را روی سطح سینه و زیر بغل حرکت میدهد.
این دستگاه امواج صوتی را به بافت میفرستد و پژواک آنها را دریافت میکند. کامپیوتر این پژواکها را به تصویر زندهای از درون سینه تبدیل میکند که روی مانیتور نمایش داده میشود.
کل فرآیند سونوگرافی معمولاً بین ۱۵ تا ۲۰ دقیقه طول میکشد و بدون درد است.
در مقایسه با سایر روشهای تصویربرداری، سونوگرافی روشی سریع، ایمن و کاملاً غیرتهاجمی است که میتواند در تشخیص زودهنگام تغییرات مشکوک در سینه بسیار مؤثر باشد.
انجام سونوگرافی در کنار ماموگرافی، دقت تشخیص سرطان پستان را به میزان قابل توجهی افزایش میدهد و به پزشکان کمک میکند تصمیمهای درمانی دقیقتری بگیرند.
MRI در تشخیص سرطان پستان
MRI یا همان تصویربرداری رزونانس مغناطیسی، یکی از پیشرفتهترین روشهای تصویربرداری برای بررسی دقیق بافت سینه است. این روش با استفاده از میدان مغناطیسی قوی و امواج رادیویی، تصاویری بسیار واضح و دقیق از ساختار درونی پستان ایجاد میکند.
برخلاف ماموگرافی یا سونوگرافی، در MRI از تابش اشعه استفاده نمیشود و به همین دلیل روشی ایمن و غیرتهاجمی به شمار میآید.
MRI معمولاً برای زنانی که در معرض خطر بالاتر ابتلا به سرطان پستان هستند، بافت سینهی متراکم دارند یا نتیجهی سایر آزمایشهای تصویربرداریشان واضح نیست، توصیه میشود.
در برخی موارد،از MRI برای بررسی دقیقتر میزان گسترش سرطان در سینه آسیبدیده یا بررسی سینهی دیگر نیز استفاده میشود. همچنین، این روش میتواند در برنامهریزی جراحی یا درمان نقش مهمی ایفا کند.
نحوه انجام MRI سینه
پیش از انجام MRI، معمولاً نوعی مادهی حاجب یا رنگ مخصوص به صورت تزریقی وارد بدن میشود تا نواحی مختلف بافت سینه در تصاویر واضحتر دیده شوند. این رنگ به پزشک کمک میکند تا بتواند هرگونه تغییر غیرطبیعی یا فعالیت غیرعادی در بافت را تشخیص دهد.
در طول انجام MRI، فرد روی تخت مخصوصی دراز میکشد که به داخل دستگاه استوانهای شکل حرکت میکند.
این فرآیند بدون درد است اما ممکن است کمی طولانی باشد. معمولاً بین ۳۰ تا ۴۰ دقیقه زمان میبرد. صدای بلندی که در طول اسکن شنیده میشود طبیعی است، به همین دلیل به بیمار گوشگیر داده میشود تا احساس راحتی بیشتری داشته باشد.
برخی افراد ممکن است در فضای بستهی دستگاه احساس اضطراب یا ترس از فضاهای تنگ (کلاستروفوبیا) داشته باشند. در چنین شرایطی پزشک میتواند پیش از انجام MRI یک آرامبخش ملایم تجویز کند.
PET اسکن سینه
در برخی موارد، برای ارزیابی دقیقتر وضعیت بیمار و بررسی اینکه آیا سرطان پستان به سایر بخشهای بدن گسترش یافته است یا خیر، پزشکان از روشهای تصویربرداری پیشرفتهتری مانند PET اسکن استفاده میکنند.
PET اسکن یا توموگرافی انتشار پوزیترون یکی از مدرنترین فناوریهای تصویربرداری پزشکی است که میتواند فعالیت سلولهای بدن را در سطح متابولیکی نشان دهد.
برخلاف روشهایی مانند ماموگرافی یا سونوگرافی که ساختار فیزیکی بافت را نمایش میدهند، PET اسکن عملکرد سلولها را بررسی میکند و به این ترتیب، نواحی فعالتر یا مشکوک را که ممکن است سلولهای سرطانی باشند، با وضوح بیشتری نشان میدهد.
گاهی اوقات، پت اسکن با سیتیاسکن (CT Scan) ترکیب میشود تا تصاویر ساختاری و عملکردی بدن همزمان ثبت شود و تشخیص نهایی با اطمینان بیشتری انجام گیرد.
نحوه انجام PET اسکن از پستان
در این روش، مقدار کمی محلول رادیواکتیو بیضرر (که معمولاً حاوی گلوکز نشاندار است) به درون ورید بازو تزریق میشود.
سلولهای سرطانی به دلیل فعالیت زیاد، این ماده را سریعتر جذب میکنند. سپس دستگاه PET از این نواحی تصویری دقیق تهیه میکند که در آن مناطق درگیر سرطان به شکل نقاط روشنتر دیده میشوند. این اطلاعات به پزشکان کمک میکند تا نه تنها محل دقیق توده اصلی را شناسایی کنند، بلکه بفهمند آیا سرطان به غدد لنفاوی یا اندامهای دیگر نیز گسترش یافته است یا خیر.
پت اسکن معمولاً بدون درد و ایمن است و حدود ۴۵ تا ۶۰ دقیقه زمان میبرد.
پیش از انجام آن، ممکن است از بیمار خواسته شود چند ساعت چیزی نخورد تا نتایج دقیقتری به دست آید.
بیوپسی از سینه برای تشخیص سرطان
بیوپسی سینه یکی از دقیقترین روشها برای تأیید یا رد ابتلا به سرطان پستان است و تنها راه مطمئن برای تشخیص سلولهای سرطانی محسوب میشود.
این روش زمانی انجام میشود که تصویربرداری سینه، مانند ماموگرافی یا سونوگرافی، ناحیهای غیرطبیعی را نشان دهد یا پزشک حین معاینه تودهای را لمس کند.
در طول بیوپسی، پزشک نمونه کوچکی از بافت یا سلولهای سینه را برای آزمایش به آزمایشگاه میبرد تا تحت میکروسکوپ بررسی شود و اطلاعات دقیقی درباره وجود یا عدم وجود سلولهای سرطانی به دست آید.
نمونه بافت کمک میکند تا تیم مراقبتهای بهداشتی:
- تعیین کنند آیا سلولها سرطانی هستند یا خیر
- نوع سرطان و سرعت رشد آن را ارزیابی کنند
- گیرندههای هورمونی و سایر ویژگیهای سلولهای سرطانی را بررسی کنند
- برنامه درمانی مناسب و شخصیسازی شده را طراحی کنند
نحوه انجام بیوپسی از سینه
برای انجام بیوپسی معمولاً از بیحسی موضعی استفاده میشود یعنی شما بیدار خواهید بود اما دردی احساس نمیکنید. روشهای مختلف بیوپسی عبارتند از:
- بیوپسی سوزنی هستهای: رایجترین نوع بیوپسی است. پزشک با استفاده از یک سوزن بزرگ، نمونهای از بافت را از توده برمیدارد. این کار معمولاً تحت هدایت تصویربرداری مانند سونوگرافی، اشعه ایکس یا MRI انجام میشود تا دقت بیشتری داشته باشد.
- آسپیراسیون سوزنی ظریف: (FNA) با سوزن کوچکی تنها نمونهای از سلولها گرفته میشود. این روش ممکن است برای آزمایش سرطان یا تخلیه کیستهای کوچک پر از مایع (خوشخیم) استفاده شود.
- بیوپسی باز: در موارد خاص، جراحی کوچک برای برداشتن نمونه انجام میشود.
اغلب پس از بیوپسی، یک نشانگر فلزی کوچک در محل نمونهبرداری قرار میگیرد تا در تصویربرداریهای بعدی بتوان محل دقیق را دنبال کرد.
نکته: بیوپسی سینه ابزار کلیدی برای تشخیص دقیق سرطان سینه و انتخاب درمان مناسب است و اطلاعاتی ارائه میدهد که هر سرطان پستان درمان متفاوتی دارد و برنامه مراقبتی باید متناسب با وضعیت هر فرد باشد.
آزمایش ژنتیک برای تشخیص سرطان سینه
پزشک شما ممکن است انجام مشاوره و آزمایش ژنتیک را پیشنهاد دهد تا خطر ابتلا به سرطان سینه یا سایر سرطانها را بهتر ارزیابی کند.
آزمایش ژنتیک نوعی آزمایش پزشکی است که DNA شما را بررسی میکند تا مشخص شود آیا تغییرات ژنتیکی (جهش یا واریانت) که احتمال ابتلا به سرطان را افزایش میدهند، در شما وجود دارد یا خیر.
قبل از انجام آزمایش، از شما رضایت کتبی گرفته میشود.
همچنین، پزشک یا مشاور ژنتیک سابقه شخصی و خانوادگی سرطان شما را بررسی میکند تا به شما کمک کند تصمیم بگیرید کدام نوع آزمایش مناسب شماست. طی این مشاوره، روند انجام آزمایش و معنای احتمالی نتایج آن به طور کامل توضیح داده میشود.
برای انجام آزمایش، معمولاً نمونهای از خون یا بزاق شما گرفته میشود.
نتایج آزمایش اغلب چند هفته بعد آماده و سپس با شما مرور میشوند.
اگر آزمایش نشان دهد که شما دارای تغییر ژنی مرتبط با افزایش خطر سرطان هستید، مشاور ژنتیک یا پزشک به شما کمک خواهد کرد تا معنای آن را درک کنید و راههای کاهش خطر مانند غربالگریهای بیشتر یا اقدامات پیشگیرانه پزشکی را بررسی کنید.
هدف این فرآیند، اطلاعرسانی کامل و تصمیمگیری آگاهانه درباره سلامت شماست تا بتوانید با اطمینان قدمهای بعدی را بردارید.
کلام آخر
تشخیص سرطان پستان فقط یک عدد یا نتیجه آزمایش نیست؛ این یک فرصت برای آگاهی و اقدام به موقع است.
هر آزمایش، هر بررسی و هر مشاوره، گامی است برای شناخت بهتر بدن خودتان و حفاظت از سلامت آیندهتان. مهم نیست که مسیر پیش رو چقدر پیچیده به نظر برسد؛ چیزی که اهمیت دارد، قدرت تصمیمگیری آگاهانه شماست.
