مطالب
ماه آگاهی از سرطان دهانه رحم
بعضی بیماریها قبل از اینکه جدی شوند، قابل پیشگیریاند که سرطان دهانه رحم یکی از آنهاست. بیماریای که اغلب بیع لامت شروع میشود، اما با یک غربالگری ساده میتوان جلوی پیشرفت آن را گرفت.
ماه آگاهی از سرطان دهانه رحم فرصتی است برای یادآوری یک واقعیت مهم: غربالگری منظم میتواند تا ۷۵ درصد از موارد این سرطان را پیشگیری کند.
با این حال هنوز از هر چهار زن، یک نفر این آزمایش را انجام نمیدهد.
در غربالگری دهانه رحم، ویروس HPV پرخطر بررسی میشود. ویروسی که عامل اصلی تقریباً همه موارد سرطان دهانه رحم است. شناسایی زودهنگام این ویروس یعنی تشخیص تغییرات سلولی در زمانی که هنوز کاملاً قابل درماناند و میتوان بهطور کامل از بروز سرطان جلوگیری کرد.
این مقاله با هدف آگاهی بخشی، آشنایی با روشهای پیشگیری و تشویق به انجام غربالگری نوشته شده است. پس تا انتهای مقاله با مهر سهیلا همراه باشید.
علل ابتلا به سرطان دهانه رحم چیست؟
تقریباً تمام موارد سرطان دهانه رحم به دلیل ابتلا به ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV ایجاد میشوند.
HPV یک ویروس بسیار شایع است که از طریق تماس جنسی منتقل میشود و میتواند نواحی مختلفی مثل پوست، ناحیه تناسلی، مقعد و حتی گلو را درگیر کند.
نکته مهم اینجاست که بیشتر افرادی که از نظر جنسی فعال هستند، در طول زندگی خود حداقل یکبار به این ویروس مبتلا میشوند، اما اغلب حتی متوجه آن هم نمیشوند چون معمولاً هیچ علامت خاصی ندارد.
در بیشتر موارد، سیستم ایمنی بدن به طور طبیعی ویروس HPV را طی یک یا دو سال از بین میبرد و هیچ مشکلی ایجاد نمیشود. اما اگر بدن نتواند با برخی از انواع پرخطر و سرطانزای HPV مقابله کند و عفونت برای مدت طولانی باقی بماند، ممکن است سلولهای دهانه رحم دچار تغییرات غیر طبیعی شوند. این تغییرات، اگر به موقع تشخیص داده و درمان نشوند، میتوانند به سرطان دهانه رحم تبدیل شوند.
نقش HPV در ایجاد سرطان دهانه رحم
عفونت مداوم HPV در دهانه رحم (بخش پایینی رحم که به واژن باز میشود) عامل اصلی بروز ضایعات پیشسرطانی است. حدود ۹۵ درصد سرطانهای دهانه رحم از همین ضایعات پیشسرطانی شروع میشوند. این روند معمولاً آهسته است و ممکن است ۱۵ تا ۲۰ سال طول بکشد تا سلولهای غیرطبیعی به سرطان تبدیل شوند.
البته در زنانی که سیستم ایمنی ضعیفتری دارند، مثل افرادی که به HIV درمان نشده مبتلا هستند، این روند میتواند بسیار سریعتر اتفاق بیفتد و حتی در ۵ تا ۱۰ سال منجر به سرطان شود.
چه عواملی خطر ابتلا را افزایش میدهند؟
علاوه بر ابتلای طولانی مدت به HPV پرخطر، عوامل زیر میتوانند احتمال پیشرفت بیماری را بیشتر کنند:
- شروع فعالیت جنسی در سنین پایین، به ویژه قبل از ۱۸ سالگی
- داشتن شرکای جنسی متعدد
- ضعف سیستم ایمنی بدن
- ابتلا به سایر عفونتهای مقاربتی
- تعداد زیاد زایمانها
- بارداری در سنین پایین
- مصرف طولانی مدت قرصهای ضدبارداری هورمونی
- سیگار کشیدن (که نقش مهمی در تضعیف سیستم ایمنی دهانه رحم دارد(
علائم سرطان دهانه رحم
سرطان دهانه رحم در مراحل اولیه معمولاً علامت مشخصی ندارد، اما با پیشرفت بیماری ممکن است نشانههایی ظاهر شود. در صورت مشاهده هرکدام از موارد زیر، بهتر است به پزشک مراجعه کنید:
- خونریزی غیر طبیعی بین قاعدگیها، بعد از رابطه جنسی یا پس از یائسگی
- ترشحات غیر عادی واژن با بوی بد یا مقدار زیاد
- درد مداوم در ناحیه لگن، کمر یا پاها
- خستگی شدید، کاهش وزن یا بی اشتهایی بدون دلیل مشخص
- درد یا ناراحتی واژن
- تورم پاها
اقداماتی برای پیشگیری از سرطان دهانه رحم
واکسن ویروس پاپیلومای انسانی (HPV)
واکسن ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) یکی از مؤثرترین روشها برای پیشگیری از سرطان دهانه رحم است. این واکسن بدن را در برابر انواع پرخطری از HPV محافظت میکند؛ همان ویروسهایی که عامل اصلی سرطان دهانه رحم و برخی دیگر از سرطانهای ناحیه تناسلی هستند.
واکسنهای موجود، از جمله گارداسیل ۹، میتوانند در برابر شایعترین و خطرناکترین انواع HPV محافظت ایجاد کنند.
بهترین زمان تزریق واکسن HPV
- سن ایدهآل تزریق ۱۱ تا ۱۲ سالگی است.
- واکسیناسیون را میتوان از ۹ سالگی شروع کرد.
- این واکسن برای همه افرادی که تا ۲۶ سالگی واکسینه نشدهاند، توصیه میشود.
- افراد ۲۷ تا ۴۵ ساله نیز در صورت عدم تزریق قبلی، میتوانند پس از مشورت با پزشک درباره دریافت واکسن تصمیم بگیرند، هر چند اثر محافظتی آن در این سنین کمتر است.
بهترین اثر واکسن زمانی است که قبل از شروع فعالیت جنسی تزریق شود، چون واکسن از عفونتهای جدید جلوگیری میکند و عفونتهای قبلی را درمان نمیکند.
تعداد دوزهای واکسن گارداسیل
- اگر واکسیناسیون قبل از ۱۵ سالگی شروع شود، 2 دوز با فاصله ۶ تا ۱۲ ماه باید تزریق شود.
- اگر واکسیناسیون بعد از ۱۵ سالگی شروع شود یا فرد دچار ضعف سیستم ایمنی باشد، 3 دوز واکسن باید تزریق شود.
نکته: در بسیاری از کشورها، واکسیناسیون پسران نیز انجام میشود. این کار هم به کاهش انتشار ویروس در جامعه کمک میکند و هم از بروز سرطانها و زگیلهای تناسلی مرتبط با HPV در مردان جلوگیری میکند.
طبق گفته جناب دکتر رضا نکوئیان، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران و متخصص ژنتیک سرطان: “حتی اگر واکسن HPV را دریافت کردهاید، انجام منظم غربالگری سرطان دهانه رحم (مثل تست پاپ اسمیر) همچنان ضروری است. واکسن نقش پیشگیری دارد، اما جایگزین معاینات دورهای نمیشود.”
انجام غربالگریهای دورهای منظم
یکی از مؤثرترین راهها برای پیشگیری از سرطان دهانه رحم، انجام غربالگریهای دورهای منظم است. غربالگری کمک میکند تغییرات غیر طبیعی سلولهای دهانه رحم قبل از سرطانی شدن شناسایی و درمان شوند. نکته مهم این است که این تغییرات معمولاً هیچ علامتی ندارند و فقط با آزمایش قابل تشخیص هستند.
دو آزمایش اصلی برای غربالگری سرطان دهانه رحم وجود دارد:
- آزمایش پاپ اسمیر
این آزمایش تغییرات غیرطبیعی و پیش سرطانی سلولهای دهانه رحم را شناسایی میکند؛ تغییراتی که اگر به موقع درمان نشوند، ممکن است به سرطان تبدیل شوند. - آزمایش HPV
این تست وجود ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) را بررسی میکند؛ ویروسی که عامل اصلی ایجاد سرطان دهانه رحم است.
چرا غربالگری منظم اهمیت دارد؟
حتی اگر واکسن HPV را دریافت کرده باشید، باز هم انجام غربالگری ضروری است. دلیلش این است که واکسن از همه انواع HPV محافظت نمیکند. غربالگری منظم باعث میشود:
- عفونتهای پرخطر HPV زود تشخیص داده شوند
- ضایعات پیش سرطانی قبل از تبدیل شدن به سرطان درمان شوند
- سرطان در مراحل اولیه شناسایی شود، زمانی که درمان بسیار مؤثرتر است
هر چند وقت یکبار باید غربالگری انجام شود؟
- از سن ۲۱ سالگی انجام پاپ اسمیر هر ۳ سال یکبار توصیه میشود.
- از ۳۰ تا ۶۵ سالگی یا پاپ اسمیر هر ۳ سال یکبار، یا تست HPV هر ۵ سال یکبار یا انجام همزمان هر دو آزمایش هر ۵ سال یکبار توصیه میشود.
- برای زنان مبتلا به HIV غربالگری زودتر و با فاصلههای کوتاهتر توصیه میشود.
در بسیاری از برنامههای جهانی سلامت، انجام حداقل دو نوبت غربالگری در طول زندگی (حدود ۳۵ و ۴۵ سالگی) نیز تأکید شده است.
نکته: برای اینکه غربالگری مؤثر باشد، فقط انجام آزمایش کافی نیست؛ پیگیری نتایج غیرطبیعی و مراجعه به پزشک در صورت نیاز، نقش بسیار مهمی در پیشگیری از سرطان دارد.
سایر راههای مؤثر برای پیشگیری از سرطان دهانه رحم
- سیگار نکشیدن یا ترک سیگار
سیگار کشیدن سیستم ایمنی بدن را تضعیف میکند و باعث میشود بدن سختتر بتواند با ویروس HPV مقابله کند. زنانی که سیگار میکشند، بیشتر در معرض ابتلا به سرطان دهانه رحم قرار دارند. - استفاده از کاندوم در روابط جنسی
کاندوم میتواند خطر انتقال بسیاری از بیماریهای مقاربتی، از جمله HPV، را کاهش دهد. البته باید توجه داشت که کاندوم محافظت 100% ایجاد نمیکند. چون HPV میتواند از طریق تماس پوستی در نواحیای که تحت پوشش کاندوم نیستند نیز منتقل شود. با این حال، استفاده منظم از کاندوم همچنان یک راه مؤثر برای کاهش ریسک محسوب میشود. - ختنه داوطلبانه مردان
تحقیقات نشان داده است که ختنه مردان میتواند خطر انتقال HPV را کاهش دهد و در نتیجه، احتمال ابتلای شریک جنسی به این ویروس کمتر شود.
کلام آخر
ماه آگاهی از سرطان دهانه رحم فرصتی است برای مکث، آگاه شدن و مراقبت بیشتر از خود و عزیزانمان.
این سرطان، برخلاف بسیاری از بیماریها، قابل پیشگیری و در صورت تشخیص زودهنگام قابل درمان است. واکسیناسیون، غربالگری منظم و توجه به علائم هشدار دهنده، ابزارهایی ساده اما نجاتبخش هستند.
پس این ماه، آگاهی را جدی بگیریم و آن را به عمل تبدیل کنیم 🌸
